Langzaam wordt de dood als gespreksonderwerp minder taboe. Praten over hoe je wilt sterven is nog niet zo gewoon, maar gebeurt wel steeds meer. Er zijn de laatste jaren opvallend veel producties in het theater over de dood. Hanna Timmers maakte op verzoek van Het Nut, een klein Utrechts gezelschap rond Gregg Nottrot de voorstelling Voor als je dood gaat.
Timmers merkte na de euthanasie van haar moeder negen jaar geleden, dat praten over de manier waarop een dierbare sterft nog maar weinig gebeurt. Toen Het Nut haar vroeg een voorstelling over de dood te maken ging zij in gesprek met twintig mensen over dood en rouw. Die verhalen zijn omgezet in beelden die door vormgever Gerbrand Bos in een installatie zijn opgenomen in laatjes. Maar Voor als je dood gaat is eigenlijk vooral een gesprek met de zaal. De installatie speelt daar geen grote rol in.
Timmers stelt vooral vragen aan de zaal die met verbluffend gemak worden beantwoord. De vragen zijn veelal nogal voor de hand liggend en leveren voor mensen die vertrouwd zijn met de dood, geen bijzondere inzichten op. Maar sommige ervaringen leiden toch tot niet alledaagse gesprekken zoals bij Saskia, moeder van een dochter die nu vier jaar oud is en haar man twee jaar geleden verloor. Bij het schoolplein merkt ze natuurlijk dat ze niet zomaar vertelt dat haar man dood is. Te confronterend, te ongemakkelijk. Als het dan toch gebeurt, is Saskia altijd blij als mensen haar de keus laten of ze het er over wil hebben of niet. Louis van bijna zeventig verloor al veel mensen en vindt het nog steeds bestaande taboe lastig. ‘Mensen zijn bang iets verkeerds te zeggen en zeggen dan maar niets.’ Louis ergert zich vooral aan mensen die het er helemaal niet over hebben. Dat is feitelijk waar het om draait in deze voorstelling die niet zo theatraal is, maar wel veel losmaakt bij mensen. We praten steeds makkelijker over de dood. Ook de vraag om met iemand die je niet kent daarover gevoelens te delen blijkt voor het publiek geen enkel bezwaar en leidt tot flink wat geroezemoes.
Timmers memoreert sommige gesprekken uit haar onderzoek zoals het feit dat iedereen wel begrip heeft voor verdriet, maar gevoelens van woede mogen er voor velen vaak niet zijn. Er blijkt een trend te zijn om steeds origineler dood te gaan. Helaas werd dit niet toegelicht. De hemeltelefoon werd ook genoemd. Dit mooie idee is ooit in Japan bedacht, maar bestaat inmiddels in vele varianten, ook op een camping in Markelo. Timmers verhaalde over een jonge weduwe die haar dochter wel eens zegt: Ga jij maar even papa bellen om te zeuren over mama.
Gezien op: 14 januari Theater Kikker Utrecht, te zien t/m: juni 2026. Meer informatie? Klik hier
Foto: Sjoerd Derine