Luisteren

Luisteren is voor mij een vaardigheid geweest dat jaren nodig heeft gehad om te rijpen.

Als jonge arts had ik de valkuil om
verdriet meteen te willen oplossen.
Dat werkt bij heel veel dingen prima. Maar niet bij rouw of verlies.

En verlies zie je in de zorg heel vaak. 
Wanneer iemand zichzelf of een ander langzaam moet loslaten in gezondheid, in toekomst of in vanzelfsprekendheid.

Verdriet sluipt ook in andere vormen de intimiteit van een spreekkamer binnen: ik hoor over gebroken relaties, een gemiste kans, een huisdier dat verdwijnt uit iemands leven.
Ik heb echt moeten leren om er dan niet meteen iets tegenover te zetten.

Luisteren is geen taak die je afvinkt.
Het is geen brug naar een oplossing.
Het is blijven zitten, vooral ook als het oncomfortabel wordt.
Niet sturen. Niet sussen. Niet verdwijnen.

We leven in een wereld waarin gesprekken richting moeten hebben: troost, begrip, een afronding.
Maar verdriet wil geen richting.
Verdriet wil ruimte.

Het verhaal van verdriet komt zelden in één keer.
De eerste keer is om het kwijt te raken.
De tweede keer om het te begrijpen.
De keren daarna… om te voelen waar het nog steeds schuurt.
Soms, veel later, om te ontdekken wat er al die tijd onder lag.

Een angst die tot dan toe werd omzeild.
Een schuldgevoel.
Een gemis dat pas spreekt als het zich veilig voelt.

Dat is waar het vaak vastzit.
Niet in wat mensen zeggen.
Maar in wat ze steeds nét niet zeggen.

Verdriet herhaalt zich dan. Niet als zwakte, maar als echo. Het cirkelt terug naar dezelfde zinnen, maar steeds met een nieuwe lading. En precies dan wordt de luisteraar onrustig.

Want we kennen het verhaal toch al. De situatie is helder. Er is al getroost, al geadviseerd. Het neigt dan tot veranderen van onderwerp. Of, en dat is heel dodelijk, tot het voorzichtig zeggen:
“Misschien moet je toch ook weer een beetje vooruitkijken.”

Wat we daarmee eigenlijk zeggen is: 'Ik weet niet hoe ik hier moet blijven.'

Terwijl ik denk dat precies dát is wat nodig is.

Luisteren vraagt om vertraging.
Om niet-weten.
Om het ongemak van niets kunnen doen.
Om erbij blijven, terwijl alles in je wil oplossen.

En misschien, als je dán wacht, hoor je iets anders.
Niet omdat het nieuw is,
maar omdat het eindelijk ruimte kreeg.

Mensen met verdriet krijgen - denk ik - weinig kansen om hun verhaal opnieuw te vertellen.
Maar verdriet is geen boodschap die één keer landt. Het is een ervaring die pas vorm krijgt door steeds weer gehoord te worden.

Misschien is luisteren daarom niet iets
wat je doet voordat je handelt.

Misschien is luisteren het handelen zelf.

Dus - en zo omschrijft Manu Keirse het - als je denkt dat je geluisterd hebt:
luister dan nog eens.