Het is een warme, zonnige zomerdag wanneer ik als leerling IG met collega Chantal meeloop tijdens onze avondroute in de thuiszorg. Chantal vertelt onderweg bijzonderheden over de cliënten zodat ik al iets geïnformeerd ben. Toch kan mij niets voorbereiden op het zorgmoment dat me te wachten staat in de huiskamer van cliënt Marianne.

Chantal zegt dat we naar Marianne gaan die al in de stervensfase is. Marianne wil graag thuis sterven, bij haar gezin, ze heeft twee kinderen, een zoon en een dochter en een betrokken echtgenoot. Ze heeft kanker, is 45 jaar en was tot voor kort werkzaam in de dienstverlening. ‘Lunarda, het is heftig, als je het te veel vindt, mag je naar buiten lopen.’ zegt Chantal tegen mij. Hier spreekt een collega die rekening met mij houdt, hoe fijn.

Chantal drukt op de voordeurbel en een jong meisje maakt open. ‘Ik ben zo blij dat jullie er zijn’, zegt de dochter van mevrouw Marianne met een diepe zucht. Ik zie een tenger meisje, ik schat haar een jaar of 17, 18 op zijn hoogst. We treden via de gang de huiskamer in.

Wat meteen opvalt is het grote hoog-laagbed met Marianne erin. De kamer is erg donker, de jaloezieën zijn dicht en een zacht licht geeft de contouren van Marianne weer. Wat eens een levendige, bloeiende vrouw moet zijn geweest is nog maar een schim. Ik zie een ingevallen gelaat, magere handen. Het is overduidelijk dat Marianne in de stervensfase is. In de katheterzak over de bedrand zit amper urine, Marianne heeft haar ogen gesloten en ligt stil. Chantal checkt of Marianne goed ligt, praat fluisterend, maar ze reageert niet. Ik streel zachtjes over haar hand.

In het cliëntdossier staat dat ze al drie dagen nauwelijks iets gedronken heeft en bijna niet reageert op aanspreken. Driemaal daags komen mijn collega's om Marianne te verzorgen, medicatie toe te dienen en indien nodig de katheter zak te legen en vragen van de familie te beantwoorden.

Maaike, de dochter van onze cliënt, zit op het puntje van de bank te trillen en op en neer te schuiven. ‘Kunnen we iets voor je doen?’,vraagt Chantal. Maaike is stil. ‘Je kunt alles vragen’, zeg ik als ik Maaike zie aarzelen. ‘Kunnen jullie nog blijven, want ik vind het een beetje eng zo alleen.’ Ik slik een brok in mijn keel weg en besluit meteen dat ik hoe dan ook blijf. Ik ben hier met een ervaren collega en ik kan veel leren in deze schrijnende situatie. We geven aan dat we natuurlijk even kunnen blijven en vragen wie er nog meer zouden kunnen komen om Maaike te vergezellen. Vader slaapt, want die was de hele nacht al op geweest. Haar broer komt nog, maar het is niet duidelijk hoe laat. Maaike vertelt over haar werk en school en dat ze amper gegeten heeft. Ik maak een kopje thee en smeer een boterham die ze dankbaar aanneemt.

Voor Marianne kunnen we nu niet veel doen, maar toch doen we iets essentieels voor haar. We zorgen namelijk voor haar dochter. Als moeder zijn je kinderen vaak je grootste zorgen. Hun geluk is jouw geluk en hun verdriet is jouw verdriet. Marianne zal vast erg verdrietig zijn omdat ze haar gezin moet loslaten. Maar ik hoop ook dat ze op dit moment, in die donkere huiskamer, hoort hoe wij voor haar dochter zorgen, hoe wij nu even een mini-lichtpuntje zijn.

Maaike gluurt weer door de spleten van de jaloezieën naar buiten. ‘Mijn broer’, zucht ze opgelucht. Gelukkig denk ik, broer klinkt groot en beschermend. De broer komt binnen en oogt zo mogelijk nog jonger dan zijn zusje. Waarom moeten deze jonge schouders zo’n zware last dragen? Het raakt mij diep. We moeten gaan, zegt Chantal, maar weet dat jullie altijd kunnen bellen, we zijn in de buurt en ook in de nacht werken er collega’s. Maaike knikt begrijpend, ik geef beide kinderen nog een hand, aai over hun schouder en wens ze sterkte.

Als ik naar buiten stap, voelt de zon minder warm.

Mede dit zorgmoment in de huiskamer zorgt ervoor dat ik vastbesloten ben om mij te verdiepen in palliatieve zorg.

Tijdens het congres Zorg in de Stervensfase staan we stil bij die kwetsbare, intense en betekenisvolle periode. Met wetenschap, praktijk, reflectie en theater verkennen we wat goede zorg vraagt wanneer genezen niet meer mogelijk is. Meer informatie? Klik hier