Ik rijd naar de kwekerij van Willem, een goede bekende. Vier jaar leeft hij nu met kanker. Morfine, sedatie — niets helpt nog. Vannacht had zijn lichaam hem voor de tweede keer uit de sluimer gehaald. De pijn was ondraaglijk. Of ik op kerstavond bij hem wil zijn. Het afscheid staat gepland om vijf uur.

Maandenlang zag ik hem achteruitgaan. Mijn aanwezigheid en handen brachten momenten van rust, ogenblikken waarin hij de pijn even vergat. Diepgaande gesprekken, zoeken naar een houding die verlichting kon brengen, kleine aanrakingen — momenten die hét verschil maakte. Straks thuis wacht mijn familie voor de kerstborrel. Nu op weg naar stilte, afstemming, een naderend afscheid.

Bij de kwekerij aangekomen dwalen mijn ogen over de dode planten. Ze zijn hem voorgegaan. Binnen zegt zijn vrouw dat ze al uitgebreid afscheid hebben genomen. ’Laat Willem jouw handen nog maar even voelen' zegt ze. 'Hij kijkt naar je uit.' Willem begroet me, nodigt me uit op het tweepersoonsbed. Vaak lag ik achter hem, met een kussen tegen zijn pijnlijke longen gedrukt.
Zo kon hij ademen met minder pijn. Ik leg mijn handen op zijn hoofd en geef zachte strijkingen. Hij slaakt een diepe zucht en sluit zijn ogen. Na een lange stilte zegt hij: 'Ik ben een natuurmens. Het liefst zou ik doodgaan op een natuurlijke manier. Maar ik kan niet meer. Zoveel pijn. Ik kan het echt niet langer volhouden.' Hij strekt zijn handen uit en ik steek de mijne toe. Ik beaam dat er weinig keuzes meer over zijn. Terwijl we elkaar in stilte vasthouden probeer ik troost en warmte te bieden. Met een oprechte openheid van hart tot hart bedanken we elkaar. Een bijzonder indringend afscheid. ’Waar wil je straks dat ik ben?’ vraag ik. ’Bij mijn hoofd, dan kan ik met jouw rust wegglijden naar het onbekende.’

De huisarts arriveert en kijkt me aan: ’Fijn dat jij er bent. Het is voor mij niet altijd makkelijk, zo goed om jou hier te zien.’ We zijn niet voor het eerst samen bij een afscheid. Terwijl ik over zijn hoofd strijk glijdt Willem langzaam, omringd door onze liefde, het leven uit. We zitten lange tijd in serene stilte. Zijn vrouw en zonen praten fluisterzacht met de huisarts. Ik strijk nog liefdevol over zijn lange manen.

Ze gaan hem zelf verzorgen. Een ritueel van liefde, warmte en aandacht. Ik maakte een badolie met enkele geuren van zijn geliefde planten. Kleine flesjes massageolie om hem mee in te wrijven. Ik geef uitleg over de laatste zorg en help waar nodig. Precies als ze klaar zijn arriveert de uitvaartdame. We praten bij, zij neemt het nu over. Ik neem afscheid en zeg dat we morgen weer contact hebben.

Ik rijd naar huis. De straten zijn net zo stil als mijn hart. Ik voel me rijk dat ik ook bij dit soort intieme momenten van betekenis kan en mag zijn. Thuis word ik omhelst door mijn familie.

Klara van Zuijdam is specialist in aanraking en massage bij kwetsbare doelgroepen en werkt sinds de jaren negentig in de palliatieve zorg. Via Touch for Care deelt ze de helende kracht van liefdevolle aanraking en aanwezig-zijn in de laatste levensfase.