Sinds juni jl. ben ik werkzaam in Hospice De Regenboog en Hospice In Via van Sint Annaklooster in Eindhoven. Voor mij een hele nieuwe setting na jaren werkzaam te zijn geweest in diverse ziekenhuizen. Wat heb ik de afgelopen maanden veel gezien en geleerd van de gasten, hun naasten en mijn collegae! Ik vind het echt heel bijzonder om zo dicht bij mensen te staan in hun laatste levensfase. En om samen met hen besluiten te nemen gericht op kwaliteit van leven en kwaliteit van sterven.

Een aangrijpend moment vind ik de uitgeleide van de overleden gast. In het hospice is geen mortuarium dus de overleden gast wordt opgehaald door een uitvaartverzorger. Nadat de verpleegkundige en verzorgende de overleden gast hebben verzorgd, waarbij ook een lijkwade op bed wordt gelegd, volgt de uitgeleide. Dit is een klein en intiem ritueel waarbij ook de familie wordt betrokken. De verantwoordelijk verpleegkundige of verzorgende spreekt een laatste woord uit bij de overledene, terwijl een collega een kaarsje aansteekt. Het zorgt vaak voor emoties bij familie maar ook bij mij. In korte tijd bouw je een band met de gast en zijn naasten op. Hieraan denk ik terug als het gedicht ‘Laatste Woord’ wordt voorgedragen. Ik vraag mij ook af welke gedachten de familie heeft op dat moment. Ik kan mij voorstellen dat er gedachten en gevoelens spelen.  

Laatste woord

Bij het weggaan, willen we even met elkaar stilstaan.

Hier werd de tijd anders voor u en uw naasten.

Hier ging een tijd voorbij.

Hier werden de laatste woorden gezegd.

De laatste dingen gedaan.

Als teken van licht steken we een kaars aan.

Voor u en de mensen die u het meest nabij staan.

Wij die u mochten ontmoeten groeten u.

Met respect voor wie u was. 

De uitvaartverzorgers wikkelen de overleden gast in een laken. Dit gaat op een respectvolle manier, met veel zorg en aandacht. Zodra de overledene op de brancard is gelegd door de uitvaartverzorgers, wordt de overledene naar de rouwauto gebracht. De lijkwade die eerst op bed lag, wordt dan over de brancard gelegd. Dat maakt het persoonlijker en warmer. Een verpleegkundige loopt voorop met de kaars, gevolgd door de brancard, de familie en betrokken zorgprofessionals. Zodra de brancard in de rouwauto is geplaats, maken de uitvaartverzorgers een buiging voordat ze de auto sluiten. Dit raakt mij steeds opnieuw. Een laatste groet, zo voelt het.

Wanneer de rouwauto het terrein verlaat loopt één uitvaartverzorger voor de auto uit. Familie loopt soms nog een stukje achter de auto aan. Om zo hun geliefde een stukje op weg te helpen en er nog zo lang mogelijk voor hem of haar te zijn. Nog even niet loslaten. Zoveel emotie, gedachten en gevoelens. Ik krijg er elke keer weer kippenvel van. Ik merk telkens opnieuw hoe belangrijk dit ritueel is. Niet alleen voor de familie maar ook voor mijn collega's en mijzelf. Het voelt als een afsluiting van een mooie periode waarin we er hebben kunnen zijn voor onze gast en zijn of haar familie. Vanuit ons ook een laatste groet!

Verlies en rouw raken iedereen, en juist in de zorg komen professionals deze thema’s dagelijks tegen. Manu Keirse, pionier in de palliatieve zorg en expert in rouwverwerking komt opnieuw bij ons spreken over dit onderwerp in het webinar 'Rouw' op twee maart 2026. Meer informatie? Inschrijven? Klik hier