Ik doe iets wat ik nooit doe. Ik geef een kusje op het voorhoofd van Leroy en fluister: 'See you later'. Ik draai me om en kan mijn tranen nog net bedwingen. 

Vanaf het eerste moment had ik een klik met Leroy. Het kwam door die vrolijke ogen, grote lach en zware stem. Leroy komt uit Afrika en woont sinds 20 jaar in Nederland samen met zijn Nederlandse vrouw. Een plaatje zoals we zien in tv-programma's. Sinds twee jaar was Leroy ziek. Een ernstige vorm van Parkinson, die meer op ALS lijkt en zeer progressief is. Tijdens de kennismaking blijf ik hangen in mijn Engels- Nederlands. Ik zeg de verkeerde woorden. Hij lacht er hartelijk om. We sluiten elk gesprek af met een handafdruk: 'See you later'. 

Leroy zijn grootste klacht ligt bij het slikken. Door zijn ziekte is zijn keel zo gezwollen dat er een grote kans is op verstikking en verslikking. Er zijn momenten van ademnood en maandelijks heeft hij een longontsteking. In gesprekken geeft hij aan volledig behandeld te willen worden maar een operatie voor een tracheacanule blijft hij uitstellen. Ik voel echter dat de omkeer eraan komt. Dat schakelmomentje dat elke patiënt heeft. Dat het ineens slecht gaat. 

Ik spreek mijn zorgen uit. Met zijn donkere ogen kijkt hij mij aan. 'Guusje, hoe gaan mensen dood? Heb je dat wel eens gezien?'. Ik knik. 'Ik kan het in jouw situatie niet precies voorspellen Leroy maar eigenlijk lijken alle overlijdens op een bepaald moment hetzelfde'. Ik vertel hem over het stervensproces. We praten over de dood. 'Ben jij bang voor de dood, Guusje?' Vraagt hij. 'Nee, ik ben er niet bang voor. Ik ben banger voor dat wat ik achterlaat dan voor de dood zelf. Het kan zelfs iets verzachtends zijn, als je bijvoorbeeld al lang ziek bent of het zwaar hebt'. Hij knikt. 'Dus ik hoef niet bang te zijn?' Ik denk het niet, zeg ik terwijl ik naar hem glimlach. Zijn vrouw luistert liefdevol met het gesprek mee en zegt een afspraak te maken in het ziekenhuis voor de tracheacanule. Opgelucht haal ik adem.

Twee weken later sta ik bij het ziekenhuisbed van Leroy. Ik heb het moeilijk. Mijn benen trillen als ik naar hem kijk. Leroy is stervende. De levensverlengende behandelingen zijn inmiddels gestopt. Hij heeft nog een tracheacanule gekregen maar het mocht niet meer baten. Hij was thuis bijna gestikt tijdens het eten. Het ambulancepersoneel heeft het eten nog kunnen verwijderen maar de longontsteking die daarna kwam, komt hij niet te boven. Vanuit de intensive care is hij naar een verpleegafdeling gebracht omdat overplaatsing naar een hospice niet meer mogelijk was. De vrouw van Leroy belde of ik langs kon komen in het ziekenhuis. Normaal kom ik niet bij patiënten in het ziekenhuis maar palliatieve zorg is maatwerk. Ik leg haar uit dat ik niet veel voor Leroy kan doen omdat wij zijn behandelaren niet meer zijn.

Zijn vrouw huilt als ze mij ziet. Ik sla mijn armen om haar heen. Voor de eerste keer in jaren, weet ik niet wat ik moet zeggen of doen. In stilte kijken we naar Leroy. Hij is niet rustig. De verpleegkundige van de afdeling komt binnen en maakt zijn tracheacanule schoon. Ik zie een oncomfortabele frons op Leroy zijn voorhoofd. Zijn ogen openen zich en ik zie er paniek in. Hij heeft pijn. Zijn ademhaling is zwaar, daarna zakt Leroy weer weg. Ik spreek de verpleegkundige aan. Het is niet mijn taak maar ik ken mijn patiënten goed. Ze luistert en gaat direct overleggen met de arts. Niet veel later krijgt Leroy opnieuw morfine en verdwijnt de frons. De verpleegkundige en ik praten met zijn vrouw, over een morfinepompje en het starten van palliatieve sedatie. Mevrouw kijkt mij aan en stelt mij dan dezelfde vraag als Leroy deed: 'Dus ik hoef niet bang te zijn?' Opnieuw zeg ik: 'Nee, ik denk het niet'. De tranen staan in mijn ogen. De verpleegkundige staat mij bij. Zij geeft de uitleg, samen staan wij sterk. Ik, die Leroy goed ken en zij die voor hem zorgt. Als ik afscheid neem van zijn vrouw hoor ik haar mijn woorden herhalen: 'Het is goed zo, soms kan de dood iets verzachtends zijn, juist als het zo zwaar is geweest'. Ik draai me om en geef Leroy, zonder erover na te denken, een kusje op zijn voorhoofd.