Jaarcongres Rouw 2027 - Van afscheid tot nazorg

Wat doet het met jou, als zorgverlener wanneer een patiënt of cliënt overlijdt met wie je een band hebt opgebouwd? En hoe is het om voor anderen te zorgen terwijl je zelf een dierbare mist of thuis ook mantelzorger bent? In de zorg gaat het werk door, ook wanneer een overlijden je raakt.

Joke Roelfsema staat stil bij wat verlies en rouw met zorgverleners doen, ook op het werk. Hoe maak je binnen een team ruimte om te delen wat je meemaakt en wat je raakt? Wat kunnen collega’s en leidinggevenden voor elkaar betekenen? En hoe zorg je dat aandacht voor verlies en rouw een vanzelfsprekend onderdeel wordt van de dagelijkse zorg voor medewerkers en voor elkaar?

Over de spreker: Joke Roelfsema is rouwcoach, spreker en schrijver. Zij begeleidt medewerkers, teams en leidinggevenden bij verlies en rouw. Met haar lezingen en publicaties vraagt zij aandacht voor de impact van verlies en rouw op het werk en de ruimte die medewerkers daarbij nodig hebben.  Zij is auteur van het boek ‘Wat is er gebeurd?’, uitgegeven door Zilt.

Hoe beleven kinderen en jongeren het verlies van een betekenisvol iemand? Worden ze gehoord, gezien en mogen ze op hun eigen manier betrokken zijn? Ook als ze nog heel klein zijn? Kinderen groeien op met het verlies in hun rugzak. Hun vragen en behoeften veranderen daarmee als ze ouder worden. Welke vragen hebben zij op diverse leeftijden en bij wie kunnen ze met die vragen terecht? Want verlies kan tijdelijk ondergronds gaan en opnieuw betekenis krijgen in een andere ontwikkelingsfase wanneer een kind beter gaat begrijpen wat het mist. 

Hechting speelt een belangrijke rol bij rouw en, op verschillende manieren. De hechtingsstijl heeft invloed, de neurale hechtingspaden in het brein maar ook verlies van hechting en verbinding.  

Riet Fiddelaers-Jaspers bespreekt hoe kinderen en jongeren het verlies verweven in hun leven en hoe belangrijk hun naaste omgeving is in het omgaan met het verlies. ‘It takes a village to support a grieving child’. Een secure base thuis, in de familie, op school of een andere vertrouw de volwassene kan hierbij het verschil maken. De workshop biedt handvatten om kinderen en jongeren te ondersteunen en oog te hebben voor wat zij zonder woorden laten zien.

Over de spreker: Dr. Riet Fiddelaers-Jaspers is deskundige op het gebied van hechting, verlies en rouw en auteur van talrijke boeken zoals Jong Verlies en Opgroeien met gemis. Zij is verbonden aan het Expertisecentrum Omgaan met Verlies.

Verlies begint niet altijd bij een overlijden. Door ziekte of beperkingen kunnen gezondheid, zelfstandigheid, vertrouwde rollen en verwachtingen voor de toekomst veranderen. Mensen kunnen iemand missen zoals die vroeger was, terwijl diegene nog bij hen is.

Ellis Middelhuis bespreekt levend verlies en de betekenis ervan voor patiënten en naasten. Hoe herken je verdriet dat steeds opnieuw wordt opgeroepen? Hoe geef je ruimte aan gevoelens die soms moeilijk uit te spreken zijn? En hoe ondersteun je mensen wanneer hun verlies geen duidelijk eindpunt heeft?

Over de spreker: Ellis Middelhuis is oprichter van Buro Ellis & Co, Expertisecentrum Levend Verlies. Zij is coach op het gebied van rouw en verlies en auteur van ‘Mensen met lef’, over levend verlies en veerkracht.

Een overlijden kan vragen oproepen die raken aan het hele bestaan. Wie ben ik zonder de ander? Wat geeft mijn leven richting? Hoe verhoud ik mij tot wat is gebeurd? Zulke vragen vragen om aandacht en ruimte, ook wanneer er geen antwoord beschikbaar is.

Carlo Leget verkent de existentiële kant van rouw. De workshop gaat over luisteren naar levensvragen, het herkennen van wat voor iemand op het spel staat en het ondersteunen van mensen die opnieuw betekenis zoeken in hun leven. Met aandacht voor de houding van de zorgverlener en de waarde van een gesprek waarin onzekerheid mag blijven bestaan.

Over de spreker: Carlo Leget is hoogleraar Zorgethiek aan de Universiteit voor Humanistiek. Zijn werk richt zich onder meer op zingeving, spiritualiteit en ethiek in de palliatieve zorg. Hij ontwikkelde het diamantmodel voor gesprekken over levensvragen.

Binnen één gezin kan hetzelfde overlijden heel verschillend worden beleefd. De een zoekt contact en wil praten, de ander trekt zich terug of richt zich op dagelijkse bezigheden. Ouders proberen hun kinderen te steunen terwijl zij zelf verdriet hebben. Verschillen kunnen tot onbegrip leiden, juist wanneer gezinsleden elkaar hard nodig hebben.

Annet Weijers bespreekt de begeleiding van gezinnen na een verlies. Hoe krijg je zicht op ieders behoeften? Hoe help je gezinsleden om elkaars reacties te begrijpen? En hoe ondersteun je hen zonder één manier van rouw en als uitgangspunt te nemen? Waar de lezing van Riet Fiddelaers-Jaspers eerder vandaag zich richt op kinderen/ jongeren en hun ontwikkeling, staat hier de onderlinge dynamiek binnen het gezin centraal.

Over de spreker: Annet Weijers is orthopedagoog en rouwtherapeut. Zij heeft jarenlange ervaring met het begeleiden van kinderen en gezinnen bij verlies en rouw.

Geloof, cultuur, familiegewoonten en persoonlijke overtuigingen kunnen van grote betekenis zijn bij afscheid en rouw. Tegelijkertijd verschillen de wensen van mensen, ook wanneer zij een culturele of religieuze achtergrond delen. Hoe ontdek je wat voor deze persoon en dit gezin belangrijk is?

Samira El Moussaoui bespreekt hoe je rouwbegeleiding laat aansluiten bij de leefwereld van nabestaanden. Met aandacht voor rituelen, familieverhoudingen, communicatie en het stellen van open vragen. De workshop helpt zorgverleners om hun eigen aannames te herkennen en zorgvuldig af te stemmen op de behoeften van mensen die zij begeleiden.

Over de spreker: Samira El Moussaoui is verpleegkundige, rouwcoach en ambassadeur op het gebied van diversiteit en inclusie in de zorg. Zij zet zich in voor persoonsgerichte, cultuursensitieve palliatieve zorg en ondersteuning bij verlies en rouw.

Het overlijden van een broer of zus verandert een relatie die vaak vanaf de jeugd deel uitmaakt van het leven. Toch krijgt het verdriet van broers en zussen niet altijd vanzelfsprekend aandacht. Wat betekent dat verlies voor je dagelijks leven, je gezin en je toekomst?

Soesja van Grondelle deelt haar ervaringen na het overlijden van haar broer. Haar bijdrage maakt ruimte voor het perspectief van een naaste: wat hielp, wat werd gemist en wat zij zorgverleners en anderen zou willen meegeven. Een workshop over het gemis van een broer, blijvende verbondenheid en het delen van ervaringen.

Over de spreker: Soesja van Grondelle spreekt vanuit haar persoonlijke ervaring met het onverwachte overlijden van haar broer Sam. Zij deelde haar verhaal onder meer in een gesprek op NPO Radio 1 over het online delen van een rouwproces.

Rouw speelt zich niet alleen af na een overlijden en is lang niet altijd zichtbaar. Marcel Kolder neemt de deelnemers mee in zijn persoonlijke ervaringen met verlies: het langdurige levende verlies rondom zijn dochter Mayim, de jarenlange intensieve zorg en het overlijden van zijn vrouw Michelle.

Aan de hand van persoonlijke verhalen, anekdotes en fragmenten uit de documentaire Een kaarsje voor Michelle laat hij zien hoe rouw doorwerkt in het dagelijks leven. Binnen gezinnen, op het werk, onder vrienden en in de gemeenschap. Daarbij staat de vraag centraal wie verlies opmerkt wanneer iemand zelf geen hulp vraagt, en welke betekenis de sociale omgeving daarin kan hebben.

Ook kunst krijgt een plaats in zijn verhaal, als middel om zichtbaar en bespreekbaar te maken wat vaak verborgen blijft.

In een interactieve workshop onderzoeken deelnemers aan de hand van herkenbare situaties hoe zij als professional rouw beter kunnen signaleren en welke rol de omgeving en het sociaal domein kunnen spelen.

De centrale vraag is: Hoe leren we rouw herkennen op de plekken waar mensen gewoon verder moeten leven?

Over de spreker:  Marcel Kolder spreekt en schrijft vanuit zijn persoonlijke ervaringen met zorg, levend verlies en rouw. Als vader van Mayim en na het overlijden van zijn vrouw Michelle weet hij hoe ingrijpend verlies kan zijn en hoe het doorwerkt in het dagelijks leven. Met persoonlijke verhalen, kunst en film maakt hij zichtbaar wat vaak onopgemerkt blijft en vraagt hij aandacht voor de betekenis van de sociale omgeving bij rouw en verlies. Hij werkt als consultant, veranderdeskundige en staat bekend als een kanteldenker.

Lees meer via deze link.