Wat kun je als verpleegkundige of verzorgende doen voor de overledene vóórdat de uitvaartondernemer er is? Postmortaal medewerker Marloes Dol geeft hierover een workshop op ons jaarcongres Zorg in de stervensfase. ‘Je kunt vaak meer doen dan je denkt.’

Mensen die op natuurlijke wijze overlijden, verkeersslachtoffers, suïcide, vermoorde mensen… Marloes Dol krijgt allerlei overledenen te zien, die ze toonbaar maakt. Dit doet ze door bijvoorbeeld blauwe plekken te camoufleren, haartransplantaties te doen en make up op te doen.  

Dol werkt als overledenenverzorger bij Cura Mortu Orum (CMO) in verschillende ziekenhuizen in Groningen, Friesland, Drenthe. Bij haar werk verwijdert ze alles wat de zorgverleners hebben aangebracht – zoals stoma’s, infusen en katheters – en zorgt ze ervoor dat prikgaatjes lekdicht verzorgd worden: ‘Dus op de plek van een infuus leg ik een drukverband aan en een centrale lijn hecht ik.’

Fabels 

Op het jaarcongres Zorg in de stervensfase geeft Dol samen met haar collega Natasja Ellen een lezing. Ze beschrijven wat er gebeurt in een lichaam na het overlijden en tackelen fabels. 

Dol: ‘Zo denken veel mensen nog steeds dat we botten breken om de overledene in een andere houding te leggen. Dat is niet zo, je kunt lijkstijfheid makkelijk opheffen door bijvoorbeeld een arm in de normale beweegmodus te bewegen. Je doet bij wijze van spreken één keer “hiepderdepiep hoera” met een arm, en de schouder is niet meer stijf.’

Taken na sterven

Ook bespreekt Dol op het congres de taken van verpleegkundigen en verzorgenden rondom het overleden lichaam. Zij spelen namelijk een essentiële rol bij het toonbaar maken van een overledene. ‘Het is belangrijk dat je infusen erin laat zitten voor de postmortaal medewerker, of de uitvaartverzorger. Zodat wij deze kunnen verwijderen en gaatjes direct kunnen dichten, zodat het lichaam later niet lekt. Want bijvoorbeeld bloed kan er nog tot aan de uitvaart opeens uit lopen.’

Het is belangrijk dat de zorgverlener het lichaam recht legt, omdat lijkstijfheid al na een half uur kan optreden. ‘Deze stijfheid begint in de kaken, dus vergeet niet om het kunstgebit erin te doen voordat je de mond sluit. Want lijkstijfheid opheffen bij de mond is lastig’, zegt Dol.

Handen op de buik

Overleg met familie hoe ze de handen willen hebben: gevouwen op de buik, of liever naast het lichaam, waar moslims meestal voor kiezen? Als je het niet weer, leg de handen dan ongevouwen op de buik, zodat de nagels niet snel blauw worden. 

Dol: ‘Lijkvlekken ontstaan door bloed dat zakt naar het laagste punt. Daarom is het ook belangrijk dat het hoofd iets hoger ligt dan het hart. Een kussen eronder volstaat.’ Doe niet het hele hoofdeind omhoog, in verband met stijf worden in die houding. 

Ontlasting

Soms laat de overledene ontlasting lopen en treft Dol hem aan onder drie dekbedden en een kussensloopje over de ontlasting. ‘Verpleegkundigen denken dat de familie dan niets meer ruikt, maar dat klopt niet. Het is fijn als je de overledene even opfrist voordat de familie hem ziet en niet wacht tot een ander dat doet.’

Vroeger werd de anus nog wel eens ‘opgestopt’ met vette watten. Tegenwoordig doen zorgverleners dit zelden. ‘Ik doe het in elk geval nooit’, zegt Dol. Want door het opstoppen kan het gas dat door ontbinding ontstaat niet meer het lichaam verlaten via de anus, en komt het dan via de mond eruit. 

Dol: ‘Het is beter dat het dan via de anus in de inco terechtkomt, dan dat er stank uit de mond komt. Of nog erger, dat ontlasting geen kant op kan en via de mond eruit komt.’

Benieuwd naar meer praktische tips? Kom dan naar de lezing die Marloes Dol doet op het Carend-congres Zorg in de stervensfase >>

https://carend.nl/congress/jaarcongres-carend-zorg-in-de-stervensfase