Hoe vertel je iemand dat een behandeling niet meer zal helpen? Wat zeg je wanneer emoties hoog oplopen aan het sterfbed? En hoe blijf je werkelijk luisteren wanneer de wachtkamer vol zit en de tijd beperkt is?

Communicatie in de laatste levensfase is misschien wel een van de moeilijkste onderdelen van goede zorg. Juist wanneer ziekte, onzekerheid en het naderende levenseinde een grote rol spelen, kunnen woorden veel betekenen. Maar ook verkeerd vallen, verwarring veroorzaken of onbedoeld pijn doen.

Op woensdag 10 februari 2027 organiseert Carend daarom het congres ‘Communicatie in de laatste fase’ in Van der Valk Hotel Veenendaal. Een middag over slechtnieuwsgesprekken, empathie, familieconflicten, culturele verschillen en vooral over de vraag hoe zorgverleners ook in ingewikkelde omstandigheden in verbinding kunnen blijven met patiënten en hun naasten.

Goede communicatie is onmisbaar wanneer mensen worden geconfronteerd met een ernstige ziekte, slecht nieuws en het naderende levenseinde. Juist op deze momenten maken de woorden en de houding van een zorgverlener het verschil.

Wat zijn de valkuilen bij een slechtnieuwsgesprek? Hoe blijf je empathisch wanneer de tijd beperkt is? Wat doe je wanneer familieleden ruziemaken aan het sterfbed? En hoe sluit je aan bij patiënten en naasten met uiteenlopende culturele of religieuze achtergronden?

Goede communicatie vraagt om duidelijkheid en eerlijkheid, maar ook om aandacht, compassie en het vermogen om te luisteren. Niet ieder gesprek verloopt zoals je hoopt. Soms lopen emoties hoog op, ontstaan misverstanden of blijken woorden anders over te komen dan ze bedoeld waren.

Tijdens dit congres ontdek je hoe je met meer vertrouwen communiceert over palliatieve zorg en sterven, ook in complexe situaties. Deskundige sprekers delen actuele inzichten uit onderzoek en verbinden die met herkenbare voorbeelden uit de dagelijkse zorgpraktijk.

Van slechtnieuwsgesprekken en empathisch communiceren onder tijdsdruk tot familieconflicten en culturele verschillen: je gaat naar huis met kennis, praktische handvatten en nieuwe inzichten om patiënten en hun naasten nog beter te begeleiden.

Programma

12.15 uur | Zaal open

Ontvangst met koffie en thee.

13.00 uur | Opening door dagvoorzitter Sander de Hosson

Sander de Hosson opent het congres en geeft een korte introductie op het programma.

Over Sander de Hosson

Sander de Hosson is longarts in het Wilhelmina Ziekenhuis Assen en houdt zich al vele jaren intensief bezig met palliatieve zorg en zorg in de laatste levensfase. Hij is medeoprichter van Carend, een landelijke organisatie die zich inzet voor betere palliatieve zorg door middel van scholing, informatie en bewustwording. Daarnaast is hij auteur, columnist en veelgevraagd spreker over sterven, rouw en de betekenis van goede zorg.

13.20 uur | Slechtnieuwsgesprekken: tips en valkuilen

Een slechtnieuwsgesprek kan grote impact hebben op patiënten en hun naasten. Hoe breng je het nieuws op een manier die duidelijk, eerlijk én menselijk is?

Olaf Geerse deed onderzoek naar schadelijke communicatie in de oncologie en laat zien welke woorden, keuzes en gedragingen patiënten en naasten helpen of juist onbedoeld schaden. Aan de hand van wetenschappelijke inzichten, praktijkvoorbeelden en herkenbare situaties uit de zorg zet hij de belangrijkste do’s en don’ts op een rij.

Zorgprofessionals ontdekken hoe zij beter kunnen aansluiten bij de emoties en behoeften van patiënten en families. Ze krijgen concrete handvatten om gesprekken over een ernstige diagnose, onzekerheid en het naderende levenseinde met meer vertrouwen, rust en aandacht te voeren.

Olaf Geerse is longarts i.o. bij Amsterdam UMC en werkzaam als postdoconderzoeker in de palliatieve zorg.

14.00 uur | Ruimte voor wat onuitgesproken blijft

Als politieagent voerde Lars de Jong jarenlang moeilijke gesprekken en bracht hij regelmatig slecht nieuws in aangrijpende situaties. Tot hij opeens zelf aan de andere kant van het gesprek stond, toen zijn vrouw ongeneeslijk ziek werd en hij samen met zijn jonge dochters in een palliatief traject terechtkwam. Vanuit die persoonlijke ervaring vertelt hij over de impact van communicatie in de laatste levensfase. Over hoe je kinderen ruimte geeft voor hun eigen verdriet, maar ook over emoties waar nauwelijks over wordt gesproken, zoals opluchting na een overlijden. Lars laat zien hoe zorgverleners taboes bespreekbaar kunnen maken, zonder emoties in te vullen of te vermijden.

Over Lars de Jong

Lars de Jong heeft 25 jaar ervaring met werken binnen de politie en het onderwijs. Als zijn vrouw overlijdt aan een ongeneeslijke ziekte, schrijft hij het boek 'Je mag verder'.

14.40 uur | Empathisch communiceren onder hoge werkdruk

Goede communicatie hoeft niet veel tijd te kosten. Juist in een drukke zorgpraktijk kunnen kleine momenten van aandacht een groot verschil maken voor patiënten en hun naasten.

Zorgethicus Carlo Leget laat zien hoe je ook onder tijdsdruk aanwezig en betrokken kunt blijven. Vanuit zijn kennis van zorgethiek en de dagelijkse praktijk geeft hij praktische inzichten om empathisch te reageren, ruimte te bieden aan emoties en moeilijke gesprekken zorgvuldig af te ronden.

Deelnemers leren hoe zij met kleine aanpassingen in houding, taal en luisteren meer verbinding kunnen creëren. Zo wordt communicatie niet een extra taak, maar een essentieel onderdeel van goede zorg.

Carlo Leget is zorgethicus, hoogleraar aan de Universiteit voor Humanistiek en expert op het gebied van rouw en zingeving.

15.20 uur | Pauze

15.50 uur | Familie in crisis aan het sterfbed: van conflict naar samenwerking

Wanneer iemand ernstig ziek is of gaat sterven, kunnen emoties binnen families hoog oplopen. Verschillende verwachtingen, zorgen en overtuigingen kunnen leiden tot spanningen tussen zorgverleners en familie, of tussen familieleden onderling.

Ellen Smets, hoogleraar medische communicatie bij Amsterdam UMC, vertelt wat wetenschappelijk onderzoek laat zien over effectieve communicatie tussen patiënten, naasten en zorgverleners. Met praktijkvoorbeelden en herkenbare situaties laat zij zien hoe je conflicten aan het sterfbed helpt voorkomen of in goede banen leidt en hoe vertrouwen wordt opgebouwd.

Prof. dr. Ellen Smets is hoogleraar medische psychologie bij Amsterdam UMC. Ze onderzoekt de communicatie tussen patiënt en zorgverlener.

16.30 uur | Communicatie met patiënten uit verschillende culturen

Culturele en religieuze achtergronden kunnen invloed hebben op verwachtingen rondom ziekte, sterven, familieverhoudingen en besluitvorming. Tegelijkertijd is ieder mens meer dan zijn of haar culturele achtergrond.

Docent inclusieve communicatie Cor Hoffer laat zien hoe je inclusieve communicatie in de praktijk brengt. Zijn uitgangspunt is dat mensen benaderd moeten worden als unieke personen met meerdere identiteiten, ervaringen en loyaliteiten. In deze sessie ontdekken deelnemers hoe zij open gesprekken kunnen voeren over waarden, wensen en verwachtingen rondom het levenseinde.

Ze krijgen praktische handvatten om verschillen bespreekbaar te maken, misverstanden te voorkomen en beter aan te sluiten bij wat voor iedere patiënt en familie belangrijk is. Zo ontstaat ruimte voor zorg die persoonlijker en menselijker is.

Cor Hoffer is trainer en onderzoeker cultuursensitieve communicatie in zorg en welzijn.

17.10 uur | Gezamenlijke afsluiting

Dagvoorzitter Sander de Hosson sluit de middag af met de belangrijkste inzichten uit het programma.

17.30 uur | Einde congres

Praktische informatie

Datum: woensdag 10 februari 2027
Tijd: 13.00 – 17.30 uur
De zaal is geopend vanaf 12.15 uur.

Locatie: Van der Valk Hotel Veenendaal

Dagvoorzitter: Sander de Hosson

Tickets:
Vroegboektarief: € 159
Geldig tot en met 1 december 2026.

Regulier tarief: € 175
Geldig vanaf 2 december 2026.