Filmmaker en fotograaf Gijs Haak spreekt op 3 maart 2027 tijdens het Carend-congres over bewust stoppen met eten en drinken (BSTED) in Veenendaal. Haak maakte de veelbesproken documentaire Dertien Dagen, waarin hij de laatste dagen van zijn vader Floor vastlegde.

Floor Haak was 86 jaar toen hij besloot bewust te stoppen met eten en drinken. Hij was niet terminaal ziek en genoot op veel momenten nog van het leven, maar zijn lichaam werd brozer en het vooruitzicht zijn zelfstandigheid te verliezen en naar een verpleeghuis te moeten, was voor hem onaanvaardbaar. Hij besloot daarom zelf het moment te bepalen waarop hij zou stoppen met eten en drinken.

Zijn twee zoons trokken bij hem in om hem gedurende zijn laatste levensfase te verzorgen. Een week voordat hij daadwerkelijk zou stoppen, vroeg Floor aan Gijs om het proces te filmen. Niet alleen als herinnering voor de familie, maar ook omdat hij wilde laten zien wat deze manier van sterven in werkelijkheid betekent. Het resultaat werd Dertien Dagen: een indringende documentaire over de laatste dertien dagen van zijn leven. De film werd genomineerd voor een Gouden Kalf en later uitgezonden door BNNVARA op NPO 2.

Een perspectief dat in richtlijnen moeilijk te vangen is

Tijdens het congres brengt Gijs Haak het perspectief van de naaste in. Want bewust stoppen met eten en drinken is uiteindelijk veel meer dan een medische beslissing of een theoretische discussie over autonomie.

Voor naasten betekent het dat zij leven met een besluit dat niet van henzelf is, maar waarvan zij wel iedere consequentie van dichtbij meemaken. Zij zien iemand stoppen met drinken. Zij zijn aanwezig wanneer het lichaam verzwakt. Zij moeten soms omgaan met twijfel, verdriet en vragen over wat goede zorg op dat moment betekent.

Juist Dertien Dagen maakt zichtbaar hoe dubbel zo'n periode kan zijn. Er is verdriet en onzekerheid, maar er zijn ook gewone gesprekken, humor en momenten van grote nabijheid. NPO omschrijft de laatste dagen van Floor als intens en verdrietig, maar tegelijkertijd ook vrolijk en licht.

Haak heeft later verteld dat zijn vader zijn besluit zorgvuldig had voorbereid en dat hij en zijn broer daardoor niet voor grote verrassingen kwamen te staan. Tegelijkertijd waren er gedurende het proces momenten waarop de zorg ingewikkeld werd, onder meer tijdens een onrustige nacht vlak voor het overlijden.

BSTED vanuit verschillende perspectieven

Het verhaal van Gijs Haak krijgt op 3 maart een plaats binnen een breed programma over BSTED. Tijdens het congres wordt het traject stap voor stap gevolgd: vanaf de eerste overwegingen en de besluitvorming tot de dagelijkse verzorging, medische begeleiding en de ethische, juridische en psychiatrische vragen die kunnen ontstaan.

Naast Gijs Haak spreken onder anderen huisarts en onderzoeker Eva Bolt, internist-oncoloog en hospicearts Alexander de Graeff, filosoof en medisch ethicus Gert van Dijk en verslavingsarts en kaderarts palliatieve zorg Saskia Buijs. Internist-oncoloog Sabine Netters is dagvoorzitter.

Het congres wil daarmee nadrukkelijk verder gaan dan de vraag óf iemand bewust mag stoppen met eten en drinken. De centrale vraag is wat goede begeleiding betekent wanneer iemand deze keuze daadwerkelijk maakt. Wat hebben patiënten nodig? Wat vraagt dit van naasten? Waar ligt de verantwoordelijkheid van artsen en verpleegkundigen? En hoe ga je om met twijfel, wilsbekwaamheid, psychisch lijden en professionele grenzen?

Het persoonlijke verhaal van Gijs Haak vormt daarbij een belangrijk uitgangspunt. Achter de afkorting BSTED zit uiteindelijk geen protocol, maar een mens die sterft – en de mensen die naast hem blijven zitten.

Het Congres Bewust Stoppen met Eten en Drinken vindt plaats op woensdag 3 maart 2027 van 13.00 tot 17.30 uur in Van der Valk Hotel Veenendaal. Hier vindt je meer informatie over het congres en hier kan je je inschrijven.