Hoesten kan het dagelijks leven, de nachtrust en het comfort van mensen in de palliatieve fase ernstig verstoren. Een herziene multidisciplinaire richtlijn geeft zorgverleners nieuwe handvatten voor de diagnostiek en behandeling van deze klacht.

Op 8 juni 2026 is de herziene richtlijn Hoesten in de palliatieve fase gepubliceerd. De richtlijn is bedoeld voor zorgprofessionals die patiënten begeleiden bij wie genezing niet meer mogelijk is en die last hebben van aanhoudende of belastende hoestklachten.

Hoesten krijgt in de palliatieve zorg soms minder aandacht dan klachten zoals pijn, misselijkheid of benauwdheid. Toch kan een hardnekkige hoest grote gevolgen hebben. Patiënten kunnen slechter slapen, minder praten of eten, uitgeput raken en activiteiten gaan vermijden. Ook kan hoesten angst oproepen, bijvoorbeeld wanneer iemand bang is om te stikken of bij iedere hoestbui hevige benauwdheid ervaart.

Eerst kijken naar de oorzaak

Hoesten is een symptoom en geen diagnose. Daarom blijft het belangrijk om, voor zover dat bij de situatie en de wensen van de patiënt past, naar mogelijke oorzaken te zoeken.

De herziene richtlijn besteedt aandacht aan:

• de mogelijke oorzaken van hoesten;
• passende diagnostiek in de palliatieve fase;
• onderwerpen die met de patiënt en diens naasten besproken kunnen worden;
• medicamenteuze en niet-medicamenteuze behandelmogelijkheden. 

Daarbij moet steeds worden afgewogen hoeveel onderzoek nog wenselijk en zinvol is. Niet iedere mogelijke oorzaak hoeft uitgebreid te worden onderzocht. Het uitgangspunt is dat diagnostiek gevolgen moet hebben voor de behandeling én moet aansluiten bij de doelen en voorkeuren van de patiënt.

Meer dan alleen medicatie

De behandeling kan bestaan uit het aanpakken van een onderliggende oorzaak, maar ook uit maatregelen die de hoestprikkel verminderen of de gevolgen van het hoesten draaglijker maken.

Denk daarbij aan aanpassing van houding, luchtvochtigheid, uitleg en geruststelling, maar ook aan medicamenteuze behandeling. Welke aanpak passend is, hangt onder meer af van het ziektebeeld, de ernst van de klachten, eerdere behandelingen en de algemene conditie van de patiënt.

Belangrijk is ook om onderscheid te maken tussen hoesten, benauwdheid en reutelen. Deze klachten kunnen tegelijkertijd voorkomen, maar vragen niet automatisch om dezelfde behandeling.

Samenwerking tussen verschillende disciplines

De richtlijn is ontwikkeld op initiatief van de Nederlandse Vereniging van Artsen voor Longziekten en Tuberculose en Stichting Palliatieve Zorg Nederland. Ook onder anderen huisartsen, internisten, specialisten ouderengeneeskunde, kno-artsen, logopedisten en patiëntvertegenwoordigers waren bij de ontwikkeling betrokken.

Informatie over hoesten bij kinderen in de palliatieve fase is niet in deze richtlijn opgenomen, maar is terug te vinden in de richtlijn Palliatieve zorg voor kinderen.

Aandacht voor een onderschat symptoom

De herziene richtlijn onderstreept dat hoesten niet alleen als bijkomende klacht moet worden gezien. Ook wanneer hoesten niet levensbedreigend is, kan het de kwaliteit van leven voortdurend beïnvloeden.

Je vindt de herziene richtlijn hier.

Meer informatie op Palliaweb.