Scholen zouden niet pas over rouw en verlies moeten praten wanneer een leerling, ouder of leerkracht overlijdt. Deskundigen pleiten bij de NOS ervoor om het onderwerp een vaste plek te geven in het onderwijs. Veel scholen blijken namelijk te worstelen met de vraag hoe zij kinderen kunnen begeleiden bij ziekte, dood en verdriet.

Dat is opvallend, want de dood blijft niet buiten het schoolplein. Meer dan driekwart van de kinderen onder de zestien jaar heeft al eens een dierbare verloren, bijvoorbeeld een opa of oma, een ouder, een broer of zus of een goede vriend. Toch wordt rouw niet expliciet genoemd in de kerndoelen van het basisonderwijs en is het ook op de pabo geen verplicht onderdeel. Daardoor zijn leerkrachten lang niet altijd voorbereid op de vragen en emoties die in een klas kunnen ontstaan.

Kinderen rouwen anders dan volwassenen

Rouw bij kinderen verloopt vaak met horten en stoten. Een kind kan het ene moment intens verdrietig of boos zijn en kort daarna weer buiten spelen, lachen of volledig opgaan in een spel. Dat betekent niet dat het verdriet voorbij is. Kinderen kunnen verlies maar in kleine stukjes begrijpen en toelaten.

Juist daardoor wordt kinderrouw soms niet goed herkend. Volwassenen durven bovendien niet altijd vragen te stellen, omdat zij bang zijn het kind opnieuw verdrietig te maken. Maar door te zwijgen kan een kind juist het gevoel krijgen dat zijn verdriet er niet mag zijn of dat het anderen ermee belast. Volgens de deskundigen die de NOS sprak, kan structurele aandacht op school kinderen helpen zich gezien en gehoord te voelen.

Praten over de dood hoeft daarbij geen zwaar of somber gesprek te worden. Het kan ook beginnen met een boek, een gedicht, een tekening of een kringgesprek over iemand die wordt gemist. Wanneer kinderen al woorden hebben gekregen voor ziekte, sterven en rouw voordat zij er zelf mee worden geconfronteerd, is het gemakkelijker om er later over te vertellen.

Niet beschermen door te zwijgen

Soms denken volwassenen dat zij kinderen beschermen door niet over ziekte en dood te spreken. Maar kinderen merken meestal veel meer dan volwassenen denken. Ze zien verdriet, horen halve gesprekken en voelen dat er iets aan de hand is. Wanneer zij geen duidelijke uitleg krijgen, vullen zij de ontbrekende delen zelf in. Hun fantasie kan angstiger zijn dan de werkelijkheid.

Daarom schreven longarts Sander de Hosson en kinderboekenschrijver Els Quaegebeur het boek Game Over – Alles over doodgaan. Het boek is bedoeld voor kinderen van ongeveer zeven tot twaalf jaar en geeft heldere, eerlijke en begrijpelijke uitleg over ziek worden, ongeneeslijk ziek zijn, doodgaan, begraven, cremeren en rouwen.

Het uitgangspunt is eenvoudig: kinderen hebben recht op betrouwbare informatie, in woorden die bij hun leeftijd passen. Niet om hen bang te maken, maar juist om angst te verminderen. Wie begrijpt wat er gebeurt, kan gemakkelijker vragen stellen en gevoelens delen.

Geef Game Over een plek in de klas

Carend vindt dat ieder kind op school toegang zou moeten hebben tot goede informatie over doodgaan en rouw. Daarom zijn we de scholenactie ‘Geef een boek’ gestart. Mensen kunnen een exemplaar van Game Over schenken aan een basisschool, zodat het boek daar kan worden gebruikt door leerkrachten, leerlingen en ouders.

Bij het boek is ook een docentenhandleiding ontwikkeld. Die helpt leerkrachten om op een veilige en toegankelijke manier met kinderen in gesprek te gaan. Het boek kan worden ingezet wanneer een school direct met ziekte of overlijden te maken krijgt, maar juist ook op een rustig moment. Want het eerste gesprek over de dood hoeft niet pas plaats te vinden wanneer iedereen al verdrietig en ontredderd is.

De oproep van rouwdeskundigen onderstreept waarom dat zo belangrijk is. Scholen hoeven geen behandelaren of rouwspecialisten te worden. Een leerkracht hoeft niet op iedere vraag een perfect antwoord te hebben. Maar een kind moet wel ervaren dat er ruimte is om te vertellen, te vragen, te huilen en even later weer te spelen.

De dood hoort bij het leven. Daarom hoort het gesprek erover ook thuis in de klas.

Met de actie Geef een Boek willen we zoveel mogelijk scholen het boek Game Over - Alles over doodgaan aanbieden. Niet alleen het boek zelf, maar ook een gesprekshandleiding. Juist die handleiding blijkt door veel mensen enorm gewaardeerd te worden. Omdat het helpt om het gesprek niet uit de weg te gaan. Omdat het leerkrachten houvast geeft. En omdat praten over verlies en doodgaan ook in de klas belangrijk is.

Tijdens het Game Over-congres zijn de eerste boeken al gedoneerd. Daarmee kunnen scholen kosteloos een boek ontvangen en krijgen kinderen de ruimte om vragen te stellen over iets wat bij het leven hoort, maar waar we vaak te weinig woorden voor hebben.

Wil je meehelpen?

Met een donatie van € 18,99 zorg je ervoor dat één school het boek Game Over ontvangt, inclusief gesprekshandleiding.

Doneren kan via:
www.samencarend.nl/geef-een-boek

Of maak een bedrag over naar:
NL55 INGB 0102 0493 35
t.n.v. Samen Carend
o.v.v. Geef een Boek

Dankjewel voor je steun. Samen brengen we het gesprek over verlies en doodgaan op gang. Júist ook in de klas.

De actie loopt via Samen Carend. Samen Carend zet zich in voor meer kennis, bewustwording en openheid rond palliatieve zorg, verlies en doodgaan. Samen Carend heeft de ANBI-status. Dat betekent dat donaties onder voorwaarden fiscaal aftrekbaar kunnen zijn.