'You matter because you are you,
and you matter to the end of your life.
We will do all we can
not only to help you die peacefully,
but also to live until you die.'
Cicely Saunders (founder of the modern hospice movement)

De laatste dagen en uren van een mensenleven vragen misschien wel het beste van de zorg. Kennis, ervaring en besluitvaardigheid, maar ook rust, aandacht en het vermogen om te blijven wanneer er niets meer kan worden opgelost.

Op woensdag 28 oktober 2026 organiseert Carend daarom in het Beatrix Theater in Utrecht voor de vierde keer het jaarcongres Zorg in de Stervensfase. Wie zich in augustus inschrijft, profiteert nog van het vroegboektarief van € 307,50. Vanaf 1 september bedraagt de deelnameprijs € 345.

De stervensfase is het moment waarop zorg van karakter verandert. Waar eerder misschien nog werd gezocht naar behandeling of verlenging van het leven, komt de nadruk steeds meer te liggen op verlichting, comfort en nabijheid. Maar die overgang is lang niet altijd eenvoudig.

Wanneer weten we dat iemand daadwerkelijk stervende is? Welke behandelingen dragen nog bij aan comfort en welke kunnen beter worden gestopt? Hoe behandelen we pijn, benauwdheid, angst en onrust? Wat vertellen we aan naasten die bij het bed zitten en niet weten wat zij kunnen verwachten?

En wat doen we wanneer er geen medische handeling meer is die het verdriet kan verminderen?

Juist in de stervensfase komen veel verschillende kanten van zorg samen. Medische kennis is onmisbaar, maar niet voldoende. Goede stervenszorg vraagt ook om communicatie, samenwerking, ethische reflectie en aandacht voor de mensen rondom de patiënt. Soms betekent zorgen dat we handelen. Soms betekent het dat we vertragen, luisteren en blijven.

Wetenschap en menselijkheid

Tijdens het congres worden de nieuwste wetenschappelijke inzichten verbonden met de dagelijkse praktijk aan het sterfbed.

Hoogleraar klinische palliatieve zorg Lia van Zuylen opent de dag met een lezing over nieuwe kennis, onderzoek en richtlijnen rond de stervensfase. Wat weten we inmiddels beter over het herkennen van de laatste levensdagen? Hoe maken we zorgvuldig onderscheid tussen behandelen en verlichten? En waar blijven onzekerheden bestaan?

Geestelijk verzorger Tom Lormans neemt de deelnemers mee terug naar het oorspronkelijke gedachtegoed van de palliatieve zorg: het besef dat lichamelijk, psychisch, sociaal en existentieel lijden nooit volledig van elkaar kunnen worden gescheiden. Een patiënt is geen verzameling problemen waarvoor steeds een andere deskundige nodig is, maar een mens die in zijn geheel gezien wil worden.

Ook presentie krijgt een belangrijke plaats tijdens het congres. Prof. dr. Andries Baart spreekt over zorg die niet begint bij ingrijpen of oplossen, maar bij aandachtig aanwezig zijn. Juist wanneer het leven ten einde loopt en oplossingen steeds schaarser worden, kan nabijheid van onschatbare betekenis zijn.

De dagelijkse werkelijkheid aan het sterfbed

In de middag wordt de vertaalslag gemaakt naar de praktijk.

Hoe voer je tijdig gesprekken over wensen en grenzen voor de laatste levensfase? Wat doet het met verpleegkundigen, verzorgenden en andere zorgverleners wanneer zij steeds opnieuw afscheid moeten nemen? Welke ruimte is er voor rouw op de werkvloer?

Ook komen onderwerpen aan bod waarover in de praktijk veel vragen en soms handelingsverlegenheid bestaan. Zoals bewust stoppen met eten en drinken, complementaire zorg, de verzorging van het lichaam na het overlijden en de beoordeling of iemand een natuurlijke of niet-natuurlijke dood is gestorven.

Het zijn onderwerpen die direct raken aan het dagelijkse werk van artsen, verpleegkundigen, verzorgenden, verpleegkundig specialisten, physician assistants, geestelijk verzorgers, paramedici en psychosociale zorgverleners.

Maar het congres is breder dan de professionele zorg alleen. Ook vrijwilligers, mantelzorgers, naasten, patiënten en mensen werkzaam in de uitvaartzorg zijn van harte welkom. Sterven is immers nooit alleen een medisch proces. Het is een menselijke ervaring die uiteindelijk iedereen raakt.

Ruimte laten voor sterven

De dag wordt afgesloten door Ineke Visser, die stilstaat bij sterven als een natuurlijk proces. Hoe kunnen we goede zorg bieden zonder iedere verandering te willen beheersen? Wanneer helpt ingrijpen en wanneer vraagt sterven juist om rust, vertrouwen en ruimte?

Daarmee raakt zij aan een vraag die gedurende de hele dag terugkomt.

Wat is goede zorg wanneer genezen niet meer mogelijk is?

Het antwoord ligt waarschijnlijk niet alleen in wat we doen. Het ligt ook in de manier waarop we kijken, luisteren en aanwezig blijven.

Het congres Zorg in de Stervensfase vindt plaats op woensdag 28 oktober 2026 in het Beatrix Theater in Utrecht. Alleen in augustus geldt het vroegboektarief van € 307,50. Vanaf 1 september bedraagt de deelnameprijs € 345. Voor vrijwilligers, mantelzorgers, naasten, patiënten en studenten geldt een gereduceerd tarief van € 175.

Hier vind je het gehele programma en kan je je inschrijven. Wil je met een groep komen, dan kan je je via congres@carend.nl inschrijven. Bij 10 of meer inschrijvingen krijg je een exrra korting.