Iedere zorgverlener kent het moment. Je zit tegenover een patiënt bij wie de ziekte niet meer te genezen is. De behandeling wordt zwaarder. De conditie neemt af. De uitslagen worden minder goed. De partner stelt praktische vragen, maar tussen de regels door klinkt iets anders. Angst misschien. Of onzekerheid. Of de vraag hoe lang dit nog zo doorgaat.

Je voelt dat er iets besproken moet worden. Maar waar begin je?

Want het consult zit vol. Er is nog een behandeloptie. De patiënt wil vooruitkijken, maar niet te ver. De familie houdt zich groot. En zelf wil je eerlijk zijn, zonder hoop weg te nemen.

Juist daar begint de kunst van proactieve zorgplanning. Niet als één moment, maar als proces. Niet als formulier. Zeker niet als verplichte registratie.

Niet als gesprek dat pas gevoerd wordt als er niets meer kan. Maar als onderdeel van goede palliatieve zorg. Als een manier om samen met patiënt en naasten stil te staan bij wat er kan gebeuren, wat iemand belangrijk vindt, welke grenzen er zijn en welke zorg daar het beste bij past.

Op het congres Zorg in de Stervensfase op 28 oktober verzorgt internist-oncoloog Tineke Smilde de workshop ‘Proactieve Zorgplanning: gesprekken die ertoe doen’. Een sessie voor artsen, verpleegkundig specialisten en physician assistants die in hun dagelijkse werk te maken hebben met patiënten bij wie de laatste levensfase dichterbij komt.

Want deze gesprekken zijn niet altijd makkelijk. Soms is het zoeken naar het juiste moment. Soms begint een patiënt zelf voorzichtig. Soms moet jij de deur op een kier zetten. Soms schuurt het, omdat patiënt en naasten niet hetzelfde tempo hebben. Soms merk je dat je om de kern heen praat, terwijl je allebei weet dat het daar eigenlijk over zou moeten gaan.

Wat hoopt iemand nog? Waar is iemand bang voor? Wat moet vooral niet gebeuren? Wie moet erbij zijn als het slechter gaat? Wanneer is ziekenhuisopname nog passend? En wanneer wordt behandelen vooral iets wat iemand verder uitput? Het zijn vragen die medische kennis vragen, maar ook taal. Timing. Aandacht. En het lef om niet te snel naar oplossingen te gaan.

In de workshop wordt proactieve zorgplanning niet benaderd als iets abstracts, maar als iets dat in de praktijk gebeurt. In gesprekken tijdens de poli. Aan het bed. In MDO’s. Tijdens huisbezoeken. In contact met naasten. In de overdracht tussen ziekenhuis, huisarts en thuiszorg.

Hoe bouw je zo’n gesprek op? Welke woorden helpen? Hoe voorkom je dat je te laat bent? Hoe sluit je aan bij wat de patiënt aankan? Hoe leg je vast wat besproken is, zonder dat het gesprek gereduceerd wordt tot een vinkje in het dossier?

Voor zorgverleners kan proactieve zorgplanning veel betekenen. Het geeft richting wanneer situaties complex worden. Het helpt om crisismomenten beter voor te bereiden. Het maakt behandelkeuzes duidelijker. En het voorkomt dat er op een later moment beslissingen genomen moeten worden waar nooit eerder woorden aan zijn gegeven.

Maar vooral helpt het de patiënt. Omdat iemand zich gezien voelt in meer dan de ziekte. Omdat naasten weten wat besproken is. Omdat zorgverleners beter kunnen aansluiten bij wat voor deze mens werkelijk telt.

Dat maakt deze workshop waardevol voor iedereen die zorg verleent aan mensen in de palliatieve fase. Niet omdat er één perfecte zin bestaat. Niet omdat ieder gesprek volgens een vast protocol verloopt. Maar omdat oefenen helpt. Omdat taal verschil maakt. Omdat een goed gevoerd gesprek soms meer rust brengt dan een extra onderzoek of behandeling.

Proactieve zorgplanning is geen gesprek over opgeven. Het is een gesprek over vooruitkijken terwijl er nog keuzes zijn. Over zorg die medisch klopt en menselijk past. Over niet wachten tot de crisis alles bepaalt. 

Tineke Smilde is internist-oncoloog en adviseur van het Zorginstituut Nederland.

Op 28 oktober organiseert Carend het inmiddels tradiotionele congres 'Zorg in de Stervensfase'. Ieder jaar met een vernieuwend programma, ieder jaar brengen we nieuwe sprekers en nieuwe onderwerpen. Dit jaar met sprekers als Lia van Zuijlen, Tom Lormans, Andries Baart, Joke Roelfsema, Ineke Visser, Sabine Netters, Julian Hooikaas en vele anderen.

Kom naar dit mooie congres voor alle betrokken zorgverleners, tot 1 september geldt een vroegboekkorting. In de ochtend is er een gezamenlijk plenair programma, in de middag bouw je je eigen programma met workshops en presentaties voor specifieke doelgroepen.