Het aantal mensen bij wie in de laatste levensfase palliatieve sedatie wordt toegepast, lijkt opnieuw te zijn gestegen. Dat blijkt uit cijfers die vanavond aan bod komen in een reportage van Nieuwsuur (vanavond NPO 2, 22.00 uur).
Volgens cijfers van de Stichting Farmaceutische Kengetallen kregen in 2024 ongeveer 47.000 mensen voorafgaand aan hun overlijden medicatie voor palliatieve sedatie verstrekt via de openbare apotheek. Dat is een stijging van 3,6% ten opzichte van 2023. Daarmee zou palliatieve sedatie zijn toegepast bij ongeveer 27,5% van alle sterfgevallen in Nederland.
In deze cijfers ontbreken echter de gegevens van ziekenhuisapotheken, terwijl palliatieve sedatie ook in ziekenhuizen wordt toegepast. Het werkelijke aantal toepassingen ligt daarom waarschijnlijk hoger.
Tegelijk is voorzichtigheid geboden bij de interpretatie van deze cijfers. Ze zijn gebaseerd op medicatieverstrekkingen via openbare apotheken. Daarmee geven ze een belangrijk signaal, maar geen volledig beeld van de praktijk. De cijfers zeggen bijvoorbeeld niet waarom palliatieve sedatie werd gestart, welke klachten eraan voorafgingen, hoe de besluitvorming verliep en hoe patiënten en naasten zijn begeleid.
Wat is palliatieve sedatie?
Palliatieve sedatie is een medische behandeling in de laatste fase van het leven. Hierbij wordt het bewustzijn van een stervende patiënt met medicijnen verlaagd, met als doel ondraaglijk lijden te verlichten.
Volgens de richtlijn kan palliatieve sedatie worden ingezet bij ondraaglijk lijden door één of meer ernstige symptomen die niet meer op een andere manier voldoende behandelbaar zijn. Denk bijvoorbeeld aan ernstige benauwdheid, pijn, delier, angst of uitputtende onrust. Palliatieve sedatie wordt alleen toegepast in de stervensfase.
Verschil met euthanasie
Het is belangrijk om palliatieve sedatie goed te onderscheiden van euthanasie. Bij euthanasie is het doel het leven te beëindigen, op uitdrukkelijk verzoek van de patiënt. Bij palliatieve sedatie is het doel niet levensbeëindiging, maar verlichting van lijden.
De patiënt overlijdt aan de onderliggende ziekte of kwetsbaarheid, niet aan de sedatie.
Kort gezegd: bij euthanasie is sterven het doel. Bij palliatieve sedatie is comfort het doel.
Meer inzicht nodig
De stijging roept vragen op. Wordt lijden in de stervensfase beter herkend? Is er meer deskundigheid en bekendheid rond palliatieve sedatie? Of beginnen gesprekken over wensen, grenzen en goede symptoombestrijding soms te laat? Waarschijnlijk spelen meerdere factoren tegelijk een rol.
Daarom is meer inzicht nodig. Niet alleen in aantallen, maar vooral in de context waarin palliatieve sedatie wordt toegepast. Welke klachten lagen eraan ten grondslag? Waren deze klachten inderdaad niet meer behandelbaar? Was er tijdig met patiënt en naasten gesproken over wensen, zorgen en verwachtingen? En was er voldoende deskundigheid beschikbaar?
De toename vraagt dus niet om onrust, maar wel om zorgvuldigheid. Palliatieve sedatie is een belangrijk middel binnen goede palliatieve zorg. Juist daarom moeten zorgverleners, patiënten en naasten goed weten wat het is, wanneer het passend is, en waarin het verschilt met symptoombestrijding en van euthanasie.
Zoals longarts Sander de Hosson het samenvatte in het NPO Radio 1 Journaal van hedenmiddag:
“Palliatieve sedatie is normaal medisch handelen, met als doel ondraaglijk lijden in de stervensfase te verlichten als andere mogelijkheden tekortschieten. Daarmee verschilt het wezenlijk van euthanasie, waarbij levensbeëindigend wordt gehandeld.
De stijging vraagt vooral om beter inzicht in de redenen. Gaat het om meer deskundigheid en bekendheid? Of zegt het ook iets over onze omgang met maakbaarheid, lijden en medicalisering van het sterfbed?
Lijden kan een reden zijn om palliatieve sedatie te starten. Maar niet elk ongemak in de stervensfase is automatisch een reden voor sedatie. Juist daarom is zorgvuldige besluitvorming zo belangrijk.”
