Tevreden knikt ze naar mij en houdt ze mijn arm vast. Ze wrijft met haar duim zachtjes over de mouw van mijn trui. Haar hoofd deint rustig op en neer en niets verraadt op dit moment haar wisselende vergeetachtigheid en uitvalklachten. We weten niet of deze 93-jarige vrouw dementie heeft of een hersentumor. Ze wil zich niet laten onderzoeken. Ik begrijp het. Dit past bij haar leeftijd en wensen en het sluit aan bij alles waar palliatieve zorg voor staat. Als ik vraag of ik haar enige dochter mag bellen, die ver weg woont, zegt ze: ‘Ja, maar je mag haar niet ongerust maken. Je wil je kind toch altijd beschermen hè?’ Ik knik. Ik heb zelf twee kinderen en die wil ik ook beschermen. Ze kijkt mij vragend aan als ik zeg dat mijn kinderen wel iets jonger zijn. Ik lach als ik aan haar 70-jarige dochter denk.

Op diezelfde dag ga ik op bezoek bij mijn vriendin Bep, mijn oud-collega, die ernstig ziek is. Ze is 63 jaar oud en heeft alvleesklierkanker. Ondanks dat ik makkelijk kan praten over de dood, komt het nu dichtbij. Ze vertelt mij over haar gevoel: ‘Ik zit in de wachtkamer van de dood’. Ze zegt bijna chagrijnig te worden van het feit dat ze weet dat de dood gaat komen, maar niet weet wanneer. Haar man schudt zijn hoofd. ‘Lieverd, wat doe je negatief.’ Tegelijkertijd verontwaardigd, antwoorden wij: ‘Nee, het is gewoon zo’. Ik begrijp het, ik kan ook niet tegen wachten. Bep antwoordt: ‘Tegen Guusje kan je alles zeggen’. Ik voel mijn gezicht warm worden. Ik voel de rode vlekken in mijn hals opkomen, een teken dat ik met emoties zit, die ik eigenlijk niet wil laten zien. We praten verder en ik vraag naar haar dochters. Hoe gaat het met ze? En de kleinkinderen? Bep vertelt dat ze elke dag langskomen, dat ze puzzelen, praten over het werk, de kleinkinderen en dat ze het fijn vindt dat ze wel alles kàn bespreken met ze, maar dat het niet per se hoeft. ‘Je wil je kinderen toch beschermen, hè’ zegt ze. Ik glimlach. Het is hetzelfde gesprek als eerder op die dag. Ik vertel haar dit. Blijkbaar maakt het niet uit hoe oud je bent of welke zorgen je hebt, als moeder zijnde wil je je kinderen beschermen tegen hartzeer, tegen zorgen en verdriet. Bep knuffelt mij als ik wegga. Ik voel mij een stukje lichter en zwaarder tegelijkertijd. Het zijn de zorgen van de ander en het verdriet die ik in deze situatie zelf voel. Bep roept vanuit de deuropening: ‘Guusje, bedankt voor je aandacht en dat ik je alles kan zeggen’. Ik schud mijn hoofd, ik doe het graag! Ik besef hoe bijzonder het is dat mensen ervoor kiezen hun zorgen met mij te delen. Zij kunnen bij hun dierbare terecht maar het is soms makkelijker om het te bespreken met iemand die er verder van afstaat, ook al staat die wel dichtbij. Op deze manier kunnen ze zelfs in het allerlaatste stukje van het leven, hun meest dierbare beschermen.

Als ik mijn dochter hierna ophaal bij een vriendinnetje, ziet zij de rode vlekken in mijn hals. Ze vraagt: ‘Mama, is alles goed?’ Ik antwoord: 'ja, hoor. Ik was bij mijn vriendin, die ik lief vind, maar die erg ziek is'. Mijn dochter kijkt mij zorgelijk aan: ‘Gaat ze dood mama?’ Ik knik verdrietig en wrijf over haar donkere krullen. Ik wil haar beschermen tegen mijn eigen verdriet. Ik zeg automatisch: ‘Alles is goed met mij liefje, je hoeft je geen zorgen te maken’. Ik begrijp zowel de 93-jarige vrouw als mijn vriendin Bep nog beter.

Tijdens het congres Zorg in de Stervensfase staan we stil bij die kwetsbare, intense en betekenisvolle periode. Met wetenschap, praktijk, reflectie en theater verkennen we wat goede zorg vraagt wanneer genezen niet meer mogelijk is. Meer informatie? Klik hier