In de zorg moet alles het liefst zo efficiënt mogelijk, om de almaar oplopende kosten vooral niet verder te laten stijgen. Dat vertaalt zich ook in hoe we onze tijd gebruiken. Alle gaatjes in de toch al volle agenda worden opgevuld met vergaderingen, protocolbesprekingen en multidisciplinaire overleggen. Daarnaast is er de alomtegenwoordige administratieve regellast, die eerder toe- dan afneemt, waardoor menig collega dagelijks uren achter de computer doorbrengt.

Ook op de poli’s lijkt het steeds drukker te worden: alle plekken zijn gevuld, er kan niets meer bij. Als medisch specialist in een druk academisch centrum maak ik zelf deel uit van die hang – of misschien wel dwang – naar efficiëntie. Terwijl de meesten van ons juist voor dit vak hebben gekozen om er te kunnen zijn voor onze patiënten en hun naasten. Voor kwaliteit dus. Om hen in moeilijke tijden bij te staan, van advies te voorzien en te begeleiden tijdens hun ziektetraject.

Maar hoe bewaar je dan rust in de spreekkamer? Hoe neem je de tijd om te begrijpen wat patiënten en hun naasten nodig hebben, om hen echt te zien en te horen? En tegelijkertijd: hoe beantwoord je die telefoon, ben je beschikbaar voor collega’s met vragen en zorg je dat het spreekuur niet te ver uitloopt?

Hoe vind je als zorgverlener die balans, zonder er zelf aan onderdoor te gaan? Want als dat gebeurt, een dokter die uitvalt door overbelasting, hebben patiënten en hun naasten daar uiteindelijk weinig aan.

Een eenduidige oplossing is er niet. Wel zijn er kleine handvatten die mij hebben geholpen om, in tijd én kwaliteit, een betere zorgverlener te worden. Eén daarvan is het gebruik van acroniemen: afkortingen die je helpen herinneren wat belangrijk is, óók als het druk is.

Een mooie die ik leerde van Rob Bruntink en Mariska Overman, uit hun boek Ik weet niet wat ik zeggen moet, is LIEF: luisteren (naar iemands verhaal), interesseren (vragen hoe het gaat), erkennen (ruimte geven aan emoties, zonder oordeel) en faciliteren (concreet helpen waar mogelijk). Het acroniem was oorspronkelijk bedoeld voor iedereen die zich ongemakkelijk voelt wanneer iemand in de omgeving te maken krijgt met dood, verlies of rouw, maar het is minstens zo waardevol in de spreekkamer; het boek biedt praktische tips en slimme handvatten om de juiste woorden te vinden en er op het cruciale moment voor de ander te zijn.

Luisteren – echt luisteren – naar wat iemand zegt, naar de intentie en de gekozen woorden: het doet ertoe.

En dan is er nog een ander acroniem: NIVEA. Niet Invullen Voor Een Ander. Dus: geen aannames doen vanuit je eigen denkkader of culturele achtergrond. Ook deze helpt mij dagelijks. Het gaat immers niet om mij als zorgverlener. En juist daardoor luister ik opener en aandachtiger.

Vervolgens kun je, samen met de patiënt en diens naasten, bijna als vanzelf ‘efficiënt’ verder: met faciliteren, met het bespreken van behandelen – of juist niet behandelen – en alles wat er ‘medisch’ toe doet.

Deze acroniemen zijn niet alleen bruikbaar in het werk, maar net zo goed in het contact met je dierbaren en in je eigen sociale omgeving. LIEF zijn en een beetje NIVEA smeren: het zijn verrassend eenvoudige manieren om, liefst zo vaak mogelijk, het goede te doen 😉

Yvette van der Linden is ambassadeur van het Nationaal Programma Palliatieve Zorg II en werkt als radiotherapeut-oncoloog in het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC). Ze is hoogleraar Palliatieve Geneeskunde en hoofd van het Expertisecentrum Palliatieve Zorg van het LUMC.