Hoe blijf je aanwezig bij vragen waarop geen eenvoudig antwoord bestaat?

In de laatste fase van het leven komen vragen rond zingeving, verlies, rouw, afscheid en sterfelijkheid vaak heel dichtbij. Voor patiënten en naasten, maar ook voor zorgverleners. Soms gaat het niet meer om oplossen, behandelen of verklaren. Soms gaat het om nabij blijven, luisteren, verdragen en samen zoeken naar wat voor iemand nog van betekenis is.

Daarom organiseert Carend dit najaar de Masterclass Zingeving en Rouw: een interdisciplinaire, verdiepende masterclass over zingeving en rouw in laatste levensfase van het leven.

De masterclass wordt georganiseerd in nauwe samenwerking met prof. dr. Carlo Leget en is bedoeld voor professionals die werkzaam zijn in of rond de palliatieve zorg.  Palliatieve zorg is multidisciplinair, dus artsen, verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten, physician assistants, social workers en geestelijk verzorgers zijn van harte welkom. Het niveau is HBO+.

Zingeving en rouw in de palliatieve fase

Het bieden van zorg en ondersteuning in de laatste fase van het leven confronteert ons met de grenzen van ons bestaan. Eindigheid, verlies, rouw, afscheid en grote vragen rond zingeving en lijden spelen vaak een belangrijke rol. Hoe ga je om met vragen waar geen antwoord op is? Hoe ondersteun je mensen bij problemen die niet oplosbaar zijn? En hoe blijf je als professional zelf overeind in de nabijheid van verdriet, machteloosheid en sterfelijkheid?

Tijdens deze meerdaagse masterclass verdiepen deelnemers hun kennis over zingeving, spiritualiteit, verlies en rouw. Er is veel aandacht voor persoonlijke reflectie, casuïstiek uit de eigen praktijk, interdisciplinaire samenwerking en praktische gespreksvaardigheden.

De masterclass sluit aan bij de Richtlijn Zingeving en spiritualiteit in de palliatieve fase en biedt ruimte voor vragen die in de dagelijkse zorg vaak wel voelbaar zijn, maar niet altijd gemakkelijk bespreekbaar worden gemaakt. Wat betekent goede zorg als lijden niet meer op te lossen is? Hoe herken je existentiële nood? Hoe ondersteun je mensen bij verlies en rouw? En hoe geef je aandacht voor zingeving en rouw een plek binnen je eigen werk en organisatie?

Interdisciplinair en praktijkgericht

Een belangrijk kenmerk van deze masterclass is de interdisciplinaire opzet. Zingeving en rouw zijn niet het domein van één beroepsgroep. Juist in de samenwerking tussen disciplines kan ruimte ontstaan voor betere, menselijkere en passender palliatieve zorg.

Deelnemers oefenen in kleine groepen, brengen eigen casuïstiek in en leren werken met modellen zoals het Integrative Process Model of Loss and Grief en het Ars Moriendi-model. Ook wordt besproken hoe de opgedane inzichten kunnen worden vertaald naar interdisciplinaire samenwerking en beleid in de eigen organisatie.

Wat leer je tijdens deze masterclass?

Na afloop van de masterclass hebben deelnemers hun kennis over zingeving en rouw bij patiënten, naasten en bij zichzelf verdiept. Zij zijn meer vertrouwd met hun eigen zingevingskaders en kunnen hierop reflecteren. Ook zijn zij toegerust met nieuwe kennis en vaardigheden om zingeving, verlies en rouw te verkennen, te begeleiden en te rapporteren.

Daarnaast leren deelnemers hoe zij de existentiële dimensie kunnen herkennen, hoe zij de aangeboden stof kunnen vertalen naar hun eigen beroepspraktijk en hoe zij binnen hun organisatie aandacht voor zingeving, verlies en rouw zichtbaarder kunnen maken.

Programma

De masterclass bestaat uit vier cursusdagen en een terugkomdag.

Dag 1 – zondag 4 oktober 2026
De eerste dag staat in het teken van kennismaking, persoonlijke reflectie en een eerste inhoudelijke verkenning van zingeving en spiritualiteit in de palliatieve fase.

Na ontvangst en registratie openen Lotte Vonken en Michiel van Agt de masterclass. Deelnemers maken kennis met elkaar, met de begeleiders en met de opzet van het programma.

Daarna volgt een verkenning van de eigen sociokaart en het eigen zingevingskader. Aan de hand van meegebrachte symbolen onderzoeken deelnemers wat zij persoonlijk en professioneel meebrengen in het contact met patiënten en naasten.

Vervolgens geven Michiel van Agt en Lotte Vonken een introductie op zingeving, spiritualiteit en ontwikkeling, met aandacht voor de Richtlijn Zingeving en spiritualiteit in de palliatieve fase.

In de middag staat spirituele zorg vanuit verpleegkundig perspectief centraal. Jennifer Bergkamp laat zien hoe spirituele zorg niet alleen plaatsvindt in geplande gesprekken, maar juist ook in alledaagse zorgmomenten: in houding, nabijheid, taal, observatie en aandacht.

Daarna verzorgt Joanna Wojtkowiak een onderdeel over rituelen rondom de dood. Rituelen kunnen houvast geven bij sterven, afscheid en rouw. Deelnemers verkennen welke betekenis rituelen kunnen hebben voor patiënten, naasten en zorgverleners, en hoe zorgprofessionals daar zorgvuldig bij kunnen aansluiten.

De dag wordt afgesloten met reflectiegroepen. In de avond verzorgen Carlo Leget en Mai-Britt Guldin een programma over zingeving als interdisciplinair thema. Hoe kom je zingeving tegen binnen je eigen vakgebied? En hoe verhoud je je tot andere disciplines? Dit onderdeel wordt gedeeltelijk in het Engels gegeven.

Dag 2 – maandag 5 oktober 2026
De tweede dag richt zich op verlies en rouw als toegang tot zingeving.

Na een gezamenlijke opening met muziek introduceren Mai-Britt Guldin en Carlo Leget het Integrative Process Model of Loss and Grief. Dit model helpt om verlies en rouw vanuit een interprofessioneel perspectief beter te begrijpen.

Daarna gaan deelnemers actief aan de slag met het IPM. In multidisciplinaire groepen oefenen zij met het herkennen van verlies- en rouwprocessen en met het verkennen van passende ondersteuning.

In de middag wordt verdiept hoe verlies en rouw een opening kunnen vormen naar existentiële vragen. Rouw raakt vaak aan thema’s als dood, vrijheid, eenzaamheid en zinloosheid. Via individuele oefening, plenaire reflectie en verdieping onderzoeken deelnemers hoe deze thema’s zichtbaar kunnen worden in de zorgpraktijk.

Later op de middag is er een oefening in existentiële gespreksvoering met behulp van het IPM. Deelnemers oefenen in tweetallen met taal, luisterhouding en het verdragen van vragen zonder direct naar oplossingen te zoeken.

De dag wordt afgerond met reflectiegroepen en in de avond een verdiepend onderdeel over sterfelijkheid, verlies en rouw aan de hand van een interview, film of documentaire.

Dag 3 – zondag 15 november 2026
De derde dag staat in het teken van innerlijke ruimte en stervenskunst.

Na de opening en een moment van bezinning geeft Carlo Leget een inleiding over het Ars Moriendi-model. Dit model biedt een manier om existentiële vragen rond sterven, verlies en zingeving te verkennen en bespreekbaar te maken.

Vervolgens oefenen deelnemers met het toepassen van dit model in concrete situaties. In vaardigheidstrainingen wordt gewerkt aan het herkennen van existentiële thema’s en het openen van ruimte voor gesprek.

In de middag volgt een verdere verdieping van deze vaardigheidstraining. In groepen en plenair wordt gereflecteerd op de toepassing van het Ars Moriendi-model in verschillende beroepspraktijken en op de rol van de professional zelf.

Later op de dag verzorgt Beatrijs Hofland een onderdeel over scholingsmateriaal en vormgeving. Deelnemers maken kennis met praktische materialen en werkvormen die in Nederland zijn ontwikkeld om zingeving bespreekbaar te maken. Ook verkennen zij hoe deze instrumenten kunnen worden ingezet binnen de eigen werksetting.

De dag wordt afgesloten met een bezinningsmoment. Er is geen verplicht nagesprek, maar wel gelegenheid om ervaringen, gedachten of inspiratie te delen.

Dag 4 – maandag 16 november 2026
De vierde dag richt zich op verdieping, diversiteit en vertaling naar de eigen werksetting.

Michiel van Agt en Lotte Vonken verzorgen een onderdeel over de ontwikkeling van spirituele zorg binnen de eigen werkomgeving. Daarbij is aandacht voor instrumenten voor spirituele zorg, multidisciplinaire toepassing en actuele landelijke ontwikkelingen.

Daarna volgt een onderdeel over diversiteit in de zorg voor zingeving. Zingevingsvragen worden mede gevormd door cultuur, levensbeschouwing, taal, levensverhaal en context. Aan de hand van casuïstiek oefenen deelnemers met zorgvuldig en sensitief aansluiten bij verschillende patiënten en naasten.

In de middag presenteren de reflectiegroepen hun verwerking van de masterclass. Deelnemers vertalen de opgedane inzichten naar hun eigen praktijk, team of organisatie. De dag wordt afgesloten met een gezamenlijke evaluatie en afronding.

Terugkomdag – maandag 15 maart 2027
De masterclass wordt afgesloten met een terugkomdag. Tijdens deze dag staat de integratie van het geleerde centraal.

Deelnemers wisselen praktijkervaringen uit: wat heeft de masterclass opgeleverd, wat is inmiddels toegepast en wat is er in de eigen werkomgeving ontwikkeld? Iedere deelnemer brengt een klein project of praktijkinitiatief mee dat in de maanden na de masterclass is ontstaan.

Daarnaast is er ruimte voor verdieping in themagroepen, casuïstiekbespreking en plenaire terugkoppeling. Zo wordt de verbinding gelegd tussen persoonlijke verdieping, professionele ontwikkeling en duurzame toepassing in de praktijk.

Praktische informatie

De masterclass vindt plaats op:

zondag 4 en maandag 5 oktober 2026
zondag 15 en maandag 16 november 2026
maandag 15 maart 2027, terugkomdag

De eerste vier dagen vinden plaats in Kloosterhotel Samaya in Werkhoven. Deze rustige en groene omgeving past bij het karakter van de masterclass: ruimte voor verdieping, ontmoeting, reflectie en bezinning. De locatie van de terugkomdag wordt later bekendgemaakt.

De kosten bedragen € 2050,-. Dit is inclusief overnachting, ontbijt, lunch en diner.

Accreditatie is aangevraagd bij ABAN, NAPA, V&VN, VSR en SKGV voor 34,5 punten.

Meer informatie en aanmelden kan via deze pagina.