Jan wil afscheid nemen van zijn zus Mieke. Zij hebben een sterke band. Mieke zal naar verwachting op kort termijn overlijden. Zij heeft aan haar zoon aangegeven niemand meer te willen zien, ook haar broer Jan niet. De zoon van Mieke wil zijn oom de mogelijkheid bieden om afscheid te nemen, maar hij wil ook de wens van zijn moeder respecteren. Hij vraagt hulp aan de verpleegkundige. Hoe ga je hier als zorgverlener mee om?

In de palliatieve zorg staat de patiënt op de eerste plek. Dit betekent dat de zorg, behandelingen en de begeleiding zijn afgestemd op de behoeften en wensen van de patiënt en diens naasten. De wil van de patiënt is leidend waardoor er in de palliatieve zorg ook lastige situaties kunnen ontstaan. Keuzes waarbij er twijfel ontstaat over wat het juiste is om te doen. Het kan lijden tot morele dilemma's, waarbij het strookt tussen wat de patiënt wil en wat wenselijk is voor een ander. Een moreel is een opvatting, norm of waarde die iets beschrijft over goed of kwaad. Een moreel dilemma is een situatie waarin verschillende morele waarden met elkaar botsen, waardoor het onmogelijk is om een keuze te maken die helemaal "goed" voelt. Kiezen voor de ene waarde betekent automatisch schade maken aan de ander. 

Als zorgverlener sta je ertussenin. Je wordt geacht de wensen van de patiënt te waarborgen. Het betekent echter niet, dat je geen vragen mag stellen. Wat zit er achter bepaalde keuzes? Is het schaamte? Vermoeidheid? Wat is de reden dat Mieke niemand meer wil zien? Wil zij haar broer sparen voor meer verdriet? Het stil staan bij keuzes is essentieel om passende zorg te kunnen geven, zelfs als die niet aansluit bij dat wat jij zou willen zeggen of doen. Soms opent een gesprek deuren, wordt de angst of schaamte minder of blijkt een tussenweg wel mogelijk. 

Een tussenweg zou een geschreven brief, een video boodschap of een audio bericht, kunnen zijn. Daarnaast zou je de zoon kunnen begeleiden hoe hij het gesprek aan kan gaan met zijn oom. Dat het geen afwijzing is naar hem, maar dat het een proces is dat Mieke op deze wijze alleen wil doorlopen. Hoe pijnlijk het ook kan zijn voor haar broer, als Mieke nee zegt, dan is dat definitief.

Andersom maken zorgverleners morele dillema's ook mee. Dat een ongeneeslijk zieke patiënt nog afscheid wil nemen maar de familie geen contact wil. Of dat de patiënt al afscheid heeft genomen maar de familie terug blijft komen, terwijl dit niet meer gewenst is. Patiënten durven het dan niet te zeggen, waardoor zij elke keer afscheid moeten nemen. Als zorgverlener kan je kijken wat je hier, zonder druk, in kan betekenen. Soms is de kleinste oplossing al genoeg. Bijvoorbeeld: een bordje op de deur met bezoek alleen op afspraak. Of een brief, voor de familie, als die wel behoefte zou krijgen aan contact. Je kan niemand dwingen iets te doen, zelfs als er sprake is van een naderend levenseinde. De inzet van een geestelijk verzorger of een creatief therapeut in de palliatieve zorg kan uitkomst bieden bij morele dilemma's. 

Mocht je er als zorgverlener niet zelf uit komen, dan kan je met je team een moreel beraad uitvoeren. Hierin wordt een dilemma vanuit een gestructureerd stappenplan door een gespreksleider samen onderzocht. Door het belichten van verschillende perspectieven kan er een plan worden samengesteld over het zorgvuldig handelden. Ik benoem echter wel eens naar een patiënt:' op je kraambed, bij je bruiloft maar zeker bij je dood, ben je niemand iets verschuldigd'. Deze uitspraak kan alleenstaand al voor een moreel dilemma zorgen maar als je zelfs bij je dood niet meer mag zeggen wat je wel of niet meer wilt, wanneer dan wel?