In de rubriek 'VRAAG!' beantwoorden Brigitte Verburgh en Jolet Plomp vragen over palliatieve zorg van jullie, onze lezers.

VRAAG! 

Mag je in de palliatieve zorg alcohol, nicotine en drugs gebruiken? 

Antwoord:

Kijkend achter potjes, in elk kastje en onder het bed, zoekt Lisa naar de drugs die haar gedachtes rustig krijgen. Ze wil niet denken aan de gevolgen van een snuif en hoe die haar fataal kan zijn. Ze wil geen vragen, geen uitleg over het levenseinde, geen gesprekken. Lisa wil dat gevoel terug. Het gevoel nergens aan te denken. Niet aan de trauma's, de schaamte of de mensen die zij kwetst. Ze zoekt, zelfs als haar lichaam al te zwak is, naar de drugs die haar leven en gedachtes verdoven.  

En: 

In het kastje onder de gootsteen staan grote flessen sterke drank. Lachend wijst Pieter naar de flessen. 

'Ik drink alleen in het weekend' is één van zijn favoriete uitspraken. Dat het weekend start op maandagochtend, vertelt hij er niet bij. Schenk er maar eentje in, roept hij vanuit zijn hoog/laag bed. Pieter is met leverfalen opgenomen in het hospice. Zijn buik staat bol van het vocht en zijn oogwit kleurt geel. 

In Nederland zijn er geen formele regels over het wel of niet toestaan van alcohol, nicotine, medicatie of drugs in de palliatieve zorg. In de praktijk wordt er patiëntgericht en praktisch gehandeld. Het doel in de palliatieve zorg verandert van genezing of afkicken naar comfort en kwaliteit van leven, waarbij het gebruik van verslavende middelen vaak gecontroleerd wordt toegestaan. Gecontroleerd betekent: maatwerk waarbij de patiënt niet nog een strijd hoeft te leveren, zolang het geen overlast geeft voor zorgverleners of andere patiënten. 

Volgens Saskia Buijs, verslavings- en kaderarts palliatieve zorg, is er binnen de verslavingszorg te weinig kennis over sterven en binnen de palliatieve zorg te weinig kennis over verslavingen. Dit zorgt regelmatig voor ethische maar ook medische dilemma's. Zij bepleit dat stoppen geen reële optie is bij chronisch verslaafde patiënten. 

Dat kan leiden tot acute ontwenningsverschijnselen of een delier, wat mogelijk erger is dan de verslaving zelf. In plaats van onthouding wordt er gekeken naar wat de patiënt kwaliteit van leven geeft. Het is geen vrijbrief voor onbeperkt gebruik maar een medische afweging om de laatste levensfase zo waardig mogelijk te maken. Het is voor zorgverleners belangrijk te weten wat en hoeveel een patiënt tot zich neemt om een inschatting te maken over de zorg, de veiligheid maar ook over de wijze waarop medicatie kan aanslaan. Patiënten met een verslavingsverleden hebben een verminderde gevoeligheid voor de standaard palliatieve medicatie. Er is meer nodig om hetzelfde comfort te bereiken. 

In instellingen voor palliatieve zorg worden alcohol en roken gedoogd, maar het gebruik van illegale drugs is niet toegestaan vanwege de veiligheid voor personeel en medepatiënten. Als het toch toegestaan wordt, dan is dit een uitzondering op de regel. In de thuissituatie bepaalt de patiënt het zelf, waarbij een goede afstemming met de thuiszorg belangrijk is. Saskia Buijs zou graag zien dat er in hospices of ziekenhuizen ruimte komt voor de behoeftes van chronisch verslaafden, inclusief het gecontroleerd toestaan van middelen. Hierin is het van belang dat er open en duidelijke afspraken worden gemaakt met de patiënt en diens naasten over het gebruik, de wijze van toediening en het zelf bekostigen van de middelen. Het vraagt van een multidisciplinair team een benadering, waarin de mens centraal staat en niet de verslaving. Het toestaan van verslavende middelen is daarmee een uiting van respect voor de persoonlijke geschiedenis en de wensen van een patiënt mits dit op een verantwoorde en veilige manier gebeurt binnen de kaders van een instelling. 

Heb jij ook een vraag over palliatieve zorg? We lezen het graag. Mail je vraag naar redactie@carend.nl met ‘vraag’ als onderwerp