Goede zorg begint met een goed gesprek: Eline van Lummel over proactieve zorgplanning in de Carend Podcast

Wat als een patiënt plotseling achteruitgaat en niemand weet welke zorg hij eigenlijk zou willen? Welke behandelingen passen nog bij zijn wensen? En wie neemt het initiatief om daarover te praten? In een nieuwe aflevering van de Carend Podcast ‘De toekomst van palliatieve zorg’ staat proactieve zorgplanning centraal. Te gast is Eline van Lummel, die onlangs promoveerde op onderzoek naar het tijdig voeren van gesprekken over toekomstige zorg en behandeling.

In de gezondheidszorg zijn we gewend om vooruit te kijken naar behandelopties, onderzoeksuitslagen en medische mogelijkheden. Maar minstens zo belangrijk is een andere vraag: wat vindt de patiënt zelf belangrijk in het leven, en welke zorg past daarbij?

Dat is de essentie van proactieve zorgplanning, ook wel advance care planning (ACP) genoemd. Het is een proces waarin patiënten, naasten en zorgverleners met elkaar spreken over persoonlijke waarden, verwachtingen, behandelwensen en grenzen. Niet pas wanneer iemand ernstig achteruitgaat, maar juist op een moment waarop er nog rust en ruimte is om samen na te denken.

Toch blijkt dat deze gesprekken in de dagelijkse zorgpraktijk regelmatig te laat plaatsvinden. Soms worden ze zelfs helemaal niet gevoerd.

Van medische mogelijkheden naar persoonlijke waarden

In de nieuwe podcastaflevering gaat Carend in gesprek met Eline van Lummel, AIOS interne geneeskunde in het UMC Utrecht en actief betrokken bij Carend. Zij promoveerde op 30 juni 2026 aan de Universiteit Utrecht op haar proefschrift Development and evaluation of Multidisciplinary Timely Undertaken Advance Care Planning conversations at the outpatient clinic: the MUTUAL intervention.

In samenwerking met het UMC Utrecht en Ziekenhuis Gelderse Vallei onderzocht Van Lummel hoe proactieve zorgplanning een vanzelfsprekender onderdeel van de poliklinische zorg kan worden.

Daarvoor ontwikkelde en onderzocht zij de MUTUAL-interventie. Bij deze aanpak bereiden patiënten en hun naasten zich voor op een gesprek over toekomstige zorg. Vervolgens verkent een getrainde verpleegkundige wat voor de patiënt belangrijk is, welke zorgen er leven en welke verwachtingen iemand heeft. Daarna sluit de behandelend medisch specialist aan om deze persoonlijke waarden te verbinden aan mogelijke behandelkeuzes.

De gesprekken worden vastgelegd in het medisch dossier en de uitkomsten worden gedeeld met de huisarts.

Patiënten waarderen het gesprek

Uit het onderzoek blijkt dat patiënten dergelijke gesprekken soms confronterend vinden. Praten over achteruitgang, afhankelijkheid en de mogelijkheid van overlijden is immers niet eenvoudig.

Tegelijkertijd worden de gesprekken bijzonder gewaardeerd. Patiënten beoordeelden de MUTUAL-interventie gemiddeld met een 8,6. De gesprekken kunnen bijdragen aan meer inzicht, rust en duidelijkheid voor patiënten en hun naasten.

Het onderzoek laat daarmee zien dat proactieve zorgplanning niet alleen draait om behandelgrenzen of het vastleggen van medische beslissingen. Het gaat vooral om het leren kennen van de mens achter de ziekte.

Want voordat je kunt bespreken welke behandeling passend is, moet je weten wat iemand belangrijk vindt.

Waarom wachten we zo vaak?

In de podcast staat niet alleen het wetenschappelijke onderzoek centraal, maar vooral de betekenis voor de dagelijkse praktijk.

Wat houdt proactieve zorgplanning precies in? Wanneer begin je het gesprek? Wie neemt het initiatief? Welke rol hebben verpleegkundigen en artsen? En hoe zorg je ervoor dat gemaakte afspraken niet alleen in het dossier staan, maar ook daadwerkelijk beschikbaar zijn wanneer belangrijke beslissingen genomen moeten worden?

Het zijn vragen die iedere zorgverlener tegenkomt, of die nu werkzaam is in het ziekenhuis, de huisartsenpraktijk, de thuiszorg of het verpleeghuis.

Een belangrijk uitgangspunt is dat proactieve zorgplanning geen eenmalig gesprek of afvinklijstje is. Wensen kunnen veranderen wanneer een ziekte voortschrijdt. Daarom vraagt goede zorgplanning om voortdurende afstemming, aandacht en de bereidheid om opnieuw met elkaar in gesprek te gaan.

Luister naar de nieuwe Carend Podcast

In deze aflevering van De toekomst van palliatieve zorg wordt duidelijk waarom het tijdig bespreken van wensen en behandelkeuzes een onmisbaar onderdeel is van goede palliatieve zorg.

Een aflevering voor artsen, verpleegkundigen, verzorgenden en iedereen die betrokken is bij de zorg voor mensen met een levensbedreigende aandoening of toenemende kwetsbaarheid.

Want uiteindelijk begint passende zorg niet bij de vraag wat medisch nog mogelijk is, maar bij de vraag wat voor deze patiënt werkelijk van betekenis is.

Beluister de nieuwe aflevering van de Carend Podcast via je favoriete podcastapp.

Meer lezen? Bekijk het proefschrift van Eline van Lummel, de landelijke richtlijn Proactieve zorgplanning of de praktische netwerkdocumenten van Netwerk Palliatieve Zorg Gelderse Vallei.

De Carend Podcast wordt mede mogelijk gemaakt dankzij het Nationaal Programma Palliatieve Zorg II.