Juist als woorden tekortschieten: Carend organiseert congres over communicatie in de laatste levensfase

Communicatie is een van de belangrijkste onderdelen van goede palliatieve zorg. Toch zijn gesprekken over ziekte, sterven en afscheid lang niet altijd eenvoudig. Een boodschap kan medisch gezien volkomen duidelijk zijn, maar bij een patiënt heel anders binnenkomen dan bedoeld. Soms is er weinig tijd, soms zijn emoties overweldigend en soms lopen de verwachtingen van patiënten, naasten en zorgverleners uiteen.

Juist in de laatste levensfase kunnen woorden, maar ook stiltes, blikken en kleine gebaren, van grote betekenis zijn. Een zorgvuldig gevoerd gesprek kan vertrouwen geven, onzekerheid verminderen en ruimte scheppen voor wat werkelijk belangrijk is.

Tijdens het congres staat de vraag centraal hoe zorgprofessionals beter kunnen communiceren in deze vaak kwetsbare situaties. Wetenschappelijke inzichten worden verbonden met herkenbare voorbeelden uit de dagelijkse zorgpraktijk.

Wanneer woorden onbedoeld schade aanrichten

Longarts in opleiding en onderzoeker Olaf Geerse (Amsterdam UMC) opent het inhoudelijke programma met een lezing over slechtnieuwsgesprekken. Hij onderzocht schadelijke communicatie in de oncologie en laat zien hoe bepaalde woorden of gedragingen, vaak onbedoeld, een negatieve invloed kunnen hebben op patiënten en hun naasten.

Hoe vertel je slecht nieuws zonder de ernst ervan te verhullen? Welke formuleringen kun je beter vermijden? En hoe geef je ruimte aan emoties zonder de regie over het gesprek te verliezen? Geerse vertaalt wetenschappelijke inzichten naar concrete handvatten voor zorgprofessionals.

De andere kant van het gesprek

Een bijzonder onderdeel van het congres is het persoonlijke verhaal van Lars de Jong. Als politieagent voerde hij jarenlang moeilijke gesprekken en moest hij regelmatig slecht nieuws brengen. Maar toen zijn vrouw ongeneeslijk ziek werd, kwam hij zelf aan de andere kant van het gesprek terecht.

Zijn ervaringen laten zien hoe groot de impact van communicatie kan zijn, niet alleen op patiënten, maar ook op partners en kinderen. De Jong spreekt over verdriet, de ruimte die kinderen nodig hebben en emoties waar vaak nauwelijks over wordt gesproken. Zoals het gevoel van opluchting na een overlijden, dat gepaard kan gaan met schuldgevoelens.

Zijn verhaal maakt duidelijk dat goede communicatie soms juist betekent dat een zorgverlener niet onmiddellijk met antwoorden komt, maar ruimte biedt aan wat moeilijk uit te spreken is.

Empathisch blijven wanneer de tijd ontbreekt

Tijdsdruk is een dagelijkse realiteit in de gezondheidszorg. Toch hoeft aandacht niet altijd veel tijd te kosten, stelt Carlo Leget, hoogleraar zorgethiek aan de Universiteit voor Humanistiek.

In zijn lezing onderzoekt hij hoe zorgverleners ook tijdens drukke diensten betrokken en aanwezig kunnen blijven. Wat betekent het om werkelijk te luisteren? Hoe erken je iemands verdriet wanneer het volgende gesprek alweer wacht? En hoe voorkom je dat communicatie een af te werken taak wordt?

Leget laat zien dat empathie niet alleen schuilt in uitgebreide gesprekken, maar ook in de manier waarop zorgverleners aanwezig zijn bij patiënten en hun naasten.

Als families tegenover elkaar komen te staan

Een naderend overlijden brengt families niet altijd dichter bij elkaar. Soms ontstaan juist spanningen. Over behandelkeuzes, over wat iemand zelf nog wil of over de vraag wie namens de patiënt mag spreken.

Ellen Smets, hoogleraar medische psychologie bij Amsterdam UMC, bespreekt hoe zorgverleners kunnen omgaan met familieconflicten in de laatste levensfase.

Aan de hand van wetenschappelijk onderzoek en praktijkvoorbeelden laat zij zien hoe misverstanden kunnen ontstaan, hoe vertrouwen behouden kan blijven en hoe een gesprek weer op gang kan komen wanneer de emoties hoog oplopen.

Communicatie vraagt ook culturele sensitiviteit

Niet iedereen kijkt op dezelfde manier naar ziekte, sterven en afscheid. Culturele en religieuze achtergronden kunnen invloed hebben op verwachtingen over informatievoorziening, familiebetrokkenheid en besluitvorming.

Cor Hoffer, antropoloog, socioloog en deskundige op het gebied van cultuursensitieve communicatie, laat zien hoe zorgprofessionals hiermee kunnen omgaan zonder mensen terug te brengen tot hun culturele achtergrond.

Zijn uitgangspunt is dat iedere patiënt een uniek persoon is, met eigen waarden, overtuigingen en ervaringen. Door open vragen te stellen en aannames te vermijden, ontstaat ruimte voor gesprekken die beter aansluiten bij de wensen van patiënten en hun naasten.

Communicatie is geen bijzaak

Het congres wordt geopend en afgesloten door longarts en Carend-medeoprichter Sander de Hosson.

De centrale boodschap van de middag is dat communicatie niet slechts een aanvulling is op medische zorg. De manier waarop een diagnose wordt verteld, onzekerheid wordt besproken of een naderend afscheid wordt begeleid, maakt wezenlijk deel uit van de kwaliteit van zorg.

Goede communicatie kan het verdriet van een ongeneeslijke ziekte niet wegnemen. Maar zij kan er wel aan bijdragen dat patiënten en naasten zich gehoord, begrepen en gesteund voelen.

En juist wanneer genezing niet meer mogelijk is, blijft dat van onschatbare waarde.

Praktische informatie

Het congres ‘Communicatie in de laatste fase’ vindt plaats op woensdag 10 februari 2027 bij Van der Valk Hotel Veenendaal. Het inhoudelijke programma loopt van 13.00 tot 17.30 uur.

Deelname kost € 175. Tot en met 1 december 2026 geldt een vroegboektarief van € 159.

Accreditatie is aangevraagd bij ABAN, V&VN, VSR, NAPA en SKGV.

Bekijk het volledige programma en meld je aan