Gezond blijven was nog nooit zo stressvol

Komt een man bij de dokter: ‘Dokter, hoe kan ik zo lang mogelijk leven?’ De arts zegt: ‘Niet roken, geen alcohol, geen suiker en snacks, dagelijks minstens een uur sporten, altijd op dezelfde tijd naar bed en minimaal acht uur slapen. Verder: bestrijdingsmiddelen vermijden en wees spaarzaam met vlees en zuivel. O ja, twee keer per dag uw tanden minimaal twee minuten poetsen, niet te lang zitten en op tijd uit de zon.’ Man: ‘Als ik dat allemaal doe, leef ik dan echt langer?’ Arts: ‘Dat weet ik niet, maar het líjkt wel veel langer.’

Een beetje flauw misschien, maar als ik lees over voedingsmiddel X dat de kans op aandoening Y met percentage Z vergroot of activiteit A die het risico op aandoening B met C procent verlaagt, moet ik altijd aan deze mop denken. Gezondheid is in onze maatschappij niet langer iets om mee gezegend en dus dankbaar voor te zijn, maar een persoonlijke prestatie en dus maakbaar. Ergo: ziek zijn is je eigen schuld. Had je maar meer A moeten doen of minder X moeten eten.

Met krantenkoppen als ‘Parkinson is leefstijlziekte’ en ‘Groot deel kankergevallen te voorkomen’ is de maakbaarheidsillusie compleet. Koud douchen, je eiwitten- en vezelinname optimaliseren, om vijf uur op voor je sportschoolroutine… Gezond blijven is serieuze shit geworden, inclusief meedogenloze smartwatch die alles nauwkeurig monitort. Dat je desondanks ‘gewoon’ ziek kunt worden en zelfs dood kunt gaan, wordt nergens vermeld, ook niet in een bijsluiter. Gewoon zo hard mogelijk mealpreppen, bootcampen en Hyroxen, dan komt het vanzelf goed.

De stress die het oplevert als je eens niet aan je 10.000 stappen of je dagelijkse vezels komt - of nog erger: als je een stuk appeltaart hebt weggetikt, daar hoor je niemand over. Wanneer je een chronisch-progressieve aandoening hebt en maar vaak genoeg leest dat die ‘vermijdbaar’ is, moet het wel je eigen schuld zijn dat jij niet gezond bent. Weinig dingen veroorzaken meer spanning dan een schuldgevoel. En er zijn weinig dingen slechter voor de gezondheid dan chronische spanning.

Elke maaltijd een rekensom in plaats van ontspannen samenzijn, elke work-out een verplichting in plaats van lekker bewegen, elk koekje een overtreding in plaats van genieten; gezond blijven was nog nooit zo stressvol. En toch focust bijna iedere health goeroe op voeding en beweging, wat in feite zoiets is als zeggen ‘Poets je autovelgen tot ze glimmen, maar plak gerust een stukje tape over dat knipperende dashboardlampje’.

Gezondheid omvat namelijk meer dan voeding en beweging; leren meebewegen met het leven bijvoorbeeld, en alle onverwachte tegenslagen en imperfectie die daarbij horen. Verbondenheid ervaren (eenzaamheid is bijzonder slecht voor de gezondheid), tevredenheid oefenen en dankbaar zijn; allemaal factoren die bewezen bijdragen aan een goede gezondheid. En allemaal factoren die je niet kunt afdwingen door je best te doen, maar slechts kunt toelaten door ruimte te maken. Door de illusie van maakbaarheid los te laten en je te realiseren dat ‘goed genoeg’ soms precies dat is: goed genoeg. Wat dat betreft was de Hollandse zesjescultuur zo gek nog niet…