Kris Vissers: de ruimte om te waken bij een stervende staat onder druk

Werk, afstand en andere verplichtingen houden niet vanzelf op wanneer iemand gaat sterven. Volgens hoogleraar pijn en palliatieve zorg Kris Vissers komt daardoor de ruimte om een stervende naaste te begeleiden onder druk te staan. In een interview voor Algemeen Dagblad met journalist Eric Reijnen Rutten vraagt hij aandacht voor de betekenis van die laatste dagen, voor patiënten én hun naasten.

‘Sterven hoort bij het leven. Toch lijken we er steeds minder ruimte voor te maken’, zegt Vissers. Volgens de hoogleraar ontbreekt het familieleden geregeld aan de rust en de mogelijkheden om meerdere dagen bij een stervende naaste te blijven. Daardoor dreigt het sterven een plek te verliezen in het gewone leven.

Zijn zorg gaat verder dan de beschikbaarheid van familie. Vissers ziet ook dat de behoefte aan een voorspelbaar en snel verloop kan doorwerken in de verwachtingen van medische zorg. Als het waken langer duurt, de onzekerheid toeneemt en naasten uitgeput raken, kan de vraag ontstaan of de arts het proces niet kan bespoedigen.

Onrust rond het bed

Vissers vraagt in het interview aandacht voor de omstandigheden waarin beslissingen over palliatieve sedatie worden genomen. Hij beschouwt sedatie als een legitieme medische behandeling, maar waarschuwt voor de invloed van druk vanuit de omgeving.

Daarbij is een onderscheid nodig dat in het oorspronkelijke krantenartikel onvoldoende scherp wordt gemaakt. Palliatieve sedatie is bedoeld om ondraaglijk lijden door onbehandelbare klachten te verlichten. Zorgvuldig toegepast verkort deze behandeling het leven niet. De patiënt overlijdt aan de onderliggende ziekte. Voor continue sedatie tot aan het overlijden geldt bovendien een geschatte levensverwachting van maximaal twee weken.

De belasting van familieleden is daarmee geen zelfstandige reden om tot sedatie over te gaan. Wel vraagt die belasting om aandacht en ondersteuning. Vissers wijst erop dat naasten verschijnselen aan het sterfbed niet altijd kunnen duiden. Hij noemt onder meer het reutelen: een geluid dat voor aanwezigen aangrijpend kan zijn, maar volgens hem niet automatisch betekent dat de stervende lijdt. Uitleg over wat er gebeurt, kan onzekerheid wegnemen.

Ook de landelijke richtlijn palliatieve sedatie benadrukt het belang van gesprekken met patiënten en naasten over het verwachte ziekteverloop, hun zorgen en de mogelijkheden om klachten te verlichten. Die gesprekken kunnen al eerder in de palliatieve fase plaatsvinden.

Betekenis van de laatste dagen

In het interview benadrukt Vissers dat sterven ook een sociale betekenis heeft. De laatste dagen kunnen familieleden gelegenheid bieden om afscheid te nemen, gesprekken te voeren of bij elkaar te zijn. Wanneer alle aandacht uitgaat naar medische beslissingen, dreigt die betekenis buiten beeld te raken.

Tegelijk laat tijd zich aan een sterfbed moeilijk organiseren. Niemand weet precies hoelang het zal duren. Voor naasten kan het zwaar zijn om die onzekerheid te combineren met werk, de zorg voor kinderen of andere verantwoordelijkheden. De oproep om meer ruimte te maken voor sterven raakt daardoor ook aan de vraag welke steun families buiten de zorg ontvangen.

Vissers pleit ervoor eerder te praten over het levenseinde. Daarbij hoeven medische keuzes niet onmiddellijk centraal te staan. Het gesprek kan beginnen bij wat iemand belangrijk vindt, welke zorgen er zijn en hoe iemand de laatste levensfase voor zich ziet. Volgens hem moeten de behoeften van de stervende leidend blijven.

Zijn pleidooi legt zo een vraag op tafel die verder reikt dan de spreekkamer: als de aanwezigheid van naasten aan het sterfbed belangrijk is, hoe zorgen we er dan voor dat zij daar ook de tijd en mogelijkheden voor krijgen?

Bron: interview van Eric Reijnen Rutten met Kris Vissers, ‘Sterven meemaken kan veel betekenen’. 

Beluister ook De Carend Podcast met Kris Vissers.