Nieuw zakkaartje helpt zorgverleners bij de eerste zorg na een overlijden

Wat doe je in de eerste minuten nadat een patiënt of bewoner is overleden? Welke handelingen zijn nodig, wat kan wachten en hoe betrek je naasten bij wat er gebeurt? Stichting Samen Carend en Monuta introduceren tijdens de Week van de Palliatieve Zorg een nieuw zakkaartje dat verpleegkundigen en verzorgenden praktische houvast geeft bij de eerste zorg na een overlijden.

Een overlijden betekent niet dat de zorg onmiddellijk stopt. Juist de eerste momenten daarna kunnen voor naasten van grote betekenis zijn. Er ontstaat een overgang van de zorg voor iemand die stervende was naar de zorg voor het lichaam van de overledene én voor de mensen die achterblijven.

Voor verpleegkundigen en verzorgenden is dat vaak een bijzonder moment. Zij hebben soms weken, maanden of zelfs jaren voor iemand gezorgd en zijn regelmatig als eerste aanwezig wanneer iemand overlijdt. Dan moeten in korte tijd praktische beslissingen worden genomen, terwijl er tegelijkertijd rust moet zijn voor afscheid.

Om zorgprofessionals daarbij te ondersteunen hebben Stichting Samen Carend en Monuta samen het zakkaartje ‘De eerste zorg na het overlijden’ ontwikkeld. Het compacte kaartje is bedoeld om letterlijk op zak te kunnen dragen en snel te kunnen raadplegen.

Wat moet je doen na een overlijden?

Het zakkaartje bevat praktische aandachtspunten voor de periode direct na het overlijden. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om de voorbereiding van het lichaam, veranderingen die na het overlijden kunnen optreden, het omgaan met slangen en medicatiepleisters en het moment waarop koeling nodig is.

Maar goede zorg na het overlijden bestaat uit meer dan technische handelingen.

Ook de begeleiding van naasten krijgt nadrukkelijk aandacht. Zorgverleners krijgen handvatten om familie te betrekken bij de eerste keuzes, bijvoorbeeld rond kleding en de plaats waar iemand wordt opgebaard. Daarnaast is er aandacht voor culturele en persoonlijke wensen en voor rituelen rondom overlijden en afscheid.

Juist die combinatie is belangrijk. Een lichaam moet zorgvuldig worden verzorgd, maar rond het bed bevinden zich tegelijkertijd mensen voor wie op dat moment iets ingrijpends gebeurt.

Zorg stopt niet bij het overlijden

Volgens Stichting Samen Carend hoort ook deze periode bij goede palliatieve zorg. “Verzorgenden hebben vaak een bijzondere band met bewoners en patiënten,” zegt Sander de Hosson namens Samen Carend. “Juist daarom zijn de eerste momenten na een overlijden van grote betekenis. Het zakkaartje kan verpleegkundigen ondersteunen om in die kwetsbare fase met rust, aandacht en respect te handelen. Zo dragen we samen bij aan goede zorg tot het laatste moment.”

De samenwerking tussen Stichting Samen Carend en Monuta richt zich precies op die overgang. Samen Carend brengt expertise over palliatieve zorg en de stervensfase in, Monuta kennis over de laatste verzorging en het afscheid. Een goed afscheid begint immers niet pas wanneer een uitvaartverzorger arriveert. De eerste stappen worden vaak al gezet aan het bed waar iemand zojuist is overleden.

Ook aandacht voor de zorgverlener

Een overlijden kan bovendien gevolgen hebben voor de verpleegkundige of verzorgende zelf. Zeker wanneer iemand langere tijd voor een patiënt of bewoner heeft gezorgd, kan ook bij de professional verdriet of verlies worden ervaren.

Daarom bevat het kaartje niet alleen aanwijzingen voor de zorg voor de overledene en diens naasten, maar ook aandacht voor de eigen emoties van zorgverleners en voor de mogelijkheid om een overlijden later binnen het team te bespreken.

Vervolg op populair zakkaartje over de stervensfase

Het nieuwe zakkaartje sluit aan bij een eerdere uitgave van Stichting Samen Carend en Monuta over zorg in de stervensfase. Dat kaartje helpt zorgprofessionals onder meer bij het herkennen van veranderingen in de laatste levensdagen, het bieden van comfort en de communicatie met naasten.

Van die eerste editie werden bijna 50.000 exemplaren aangevraagd. Het nieuwe kaartje richt zich op het moment waarop de stervensfase voorbij is en de eerste zorg na het overlijden begint.

Daarmee bestrijken de twee zakkaartjes samen een kwetsbare overgang in de zorg: van de laatste levensdagen tot de eerste momenten van afscheid.

Gratis aanvragen

Het zakkaartje ‘De eerste zorg na het overlijden’ wordt gelanceerd tijdens deze Week van de Palliatieve Zorg en is gratis verkrijgbaar. Daarnaast is een infographic ontwikkeld waarop de belangrijkste informatie uit het kaartje compact is samengevat.

→ Vraag hier gratis het zakkaartje ‘De eerste zorg na het overlijden’ aan

→ Download hier de infographic

→ Bekijk ook het zakkaartje ‘Zorg in de stervensfase’. Deze is nog steeds te bestellen, dat kan via deze link.